Намаз убактысыШахмат оюнуна байланыштуу өкүм анын кумар оюну болуп-болбогонуна түздөн-түз байланыштуу. Окумуштуулар бардык кумар оюндарга тыюу салынганына бир ооздон макул. Себеби Куран Кәримде мындай деп айтылат:
«Сенден арак жана кумар тууралуу сурашат. Айткын: «Экөөндө тең чоң күнөө бар. Адамга пайдасы болсо да, пайдасынан күнөөсү чоңураак»
«Бакара» сүрөсү, 219-аят
Ханафи мазхабында шахмат ойноо макрух (жағымсыз иш, күнөө) деп эсептелет. Белгилүү фыкх аалымы имам Маргинани (Алла анын жанын рахмат кылсын) «Һидая» китебинде мындай дейт: «Шахмат ойноо, нард ойноо, он төрт (жөөттөр ойной турган оюн) жана бардык оюндар – макрух. Эгер акча коюлса, бул кумарга айланат, акча коюлбаса, бош убакытты текке кетирген оюн-саат болот. Ошондой эле бул оюндар Алланы зикир кылуудан, жума жана жамаат намаздарынан тосот. Пайгамбарыбыз (ага Алланын салаваты жана саламы болсун):
«Алланы зикир кылуудан алаксыткан нерсе – кумар» , – деген
«Һидая», 6/515-516
Бирок Имам Абу Юсуфтун (Алла анын жанын рахмат кылсын) пикири боюнча, шахмат ойноо мубах, башкача айтканда, уруксат берилген («Шарх фатх ал-кадир», Ибн Хумам, 8/498). Буга бир нече далил бар.
Биринчи, шахмат ойноого тыюу салынганы тууралуу ачык далил жок. Ал эми нард оюнуна тыюу салынганы тууралуу хадистер бар. Пайгамбарыбыз (ага Алланын салаваты жана саламы болсун):
«Нард ойноону колу менен кылган адам чочконун эти менен канына колун булгаган адамга окшош», – деген
Бухари, Муслим
Дагы бир хадисте: «Нард ойноочу адам Аллага жана Анын Элчисине каршы чыккан болот» , – деп айтылган
Ибн Мажа
Экинчи, Ибн Аббас, Абу Хурайра, Ибн Сирин, Хишам ибн Урва, Саид ибн Мусайяб жана Саид ибн Жубайр (Алла алардан ыраазы болсун) сыяктуу сахабалар жана табииндер шахмат ойноону халал дешкен.
Үчүнчү, шахмат ойноо адамдын ой жүгүртүү жана эс тутум жөндөмүн жакшыртат. Шахмат ойноо туура болушу үчүн Имам Абу Юсуф төмөнкү шарттарды койгон:
оюнду кумарга айландырбоо;
убакытты текке кетирбөө;
милдеттүү ибадаттарды калтырбоо («Хашият Ибн Абидин», 6/394).
Хасан АМАНКУЛ,
«Мунара» гезити, №23, 2020-жыл
Бул мазмун жасалма интеллекттин жардамы менен даярдалып, редактор текшерген.