Тәжуид үйрөтүп акы алуу туурабы?

Алла Таала: «Куранды тажвид менен оку», – деп буюрган («Муззаммил» сүрөсү, 4-аят). Куранды тажвид менен окуу – ар бир тамганы так айтып, аяттарды бөлүп, тажвид эрежелерине ылайык окуу дегенди билдирет.

Жабреил периште Пайгамбарыбызга (ага Алланын саламы жана салаваты болсун) Куранды тажвид менен окууну үйрөткөн. Пайгамбарыбыз да аны сахабаларына дал ошондой үйрөткөн. Бул салт бүгүнкү күнгө чейин уланууда.

Кариелер Куран окуу эрежелерин тартипке салып, китептер жазышкан. Бул эрежелердин жыйындысын тажвид деп аташкан. «Тажвид» сөзү бир нерсени туура жана кооз кылып жасоо деген маанини билдирет. Ар бир мусулман тажвид эрежелерин сактап Куран окууга, аны тажвид илимин билген кариелерден үйрөнүүгө милдеттүү.

Пайгамбарыбыз (ага Алланын саламы жана салаваты болсун): «Силердин эң жакшыларыңар – Куранды үйрөнгөнүңөр жана үйрөткөнүңөр», – деген (Бухари, Абу Дауд, Тирмизи). Ал эми аалымдар Куранды үйрөткөн жана окуган адамды Алла Тааланын жана Алланын элчисинин халифасы деп аташкан.

Исламдын алгачкы үч кылымында Куранды акыга үйрөтүү түшүнүгү болгон эмес. Ханафи мазхабынын аалымдары буга Пайгамбарыбыздын (ага Алланын саламы жана салаваты болсун) мындай сөзүн далил кылышкан: «Куран окугула, бирок аны тиричилик булагы кылбагыла» (Ахмад). Ал учурда мусулмандардын ниети таза болчу. Куран үйрөтүүнү алар ибадат жана мусулмандык милдети катары көрүшкөн.

Дагы бир хадисте Убада ибн Самит (Алла андан ыраазы болсун): «Суффа ээлерине (ибадат менен алектенген сахабалар) Куран үйрөттүм. Алардын бири мага садага берди. Мен ага: «Бул мал эмес, бирок аны Алла жолунда колдонуп коём», – дедим. Бул тууралуу Алланын элчисинен (ага Алланын саламы жана салаваты болсун) сурасам, ал: «Эгер Алла сага оттон жасалган моюнча тагышын кааласа, анда ал», – деген (Абу Дауд, Ибн Мажа).

Азан айтуу, имамдык кылуу жана Куран үйрөтүү сыяктуу ибадаттарга акы алуу туура эмес. Бирок бүгүнкү күндө бул туура деп пәтуа берилет (Фатху бабил-гинаая, 3/56). Себеби акыркы мезгилде акысыз Куран үйрөткөндөр азайып кетти. Бул диний илимдин алсырашына алып келмек. Ошондуктан, кийинки аалымдардын пәтуасы менен Куран жана зарыл илимдерди үйрөткөн мугалимдерге мамлекет акы белгилеп, акыга Куран үйрөтүү туура деп эсептелди. Мунун далили – «Заман өзгөрсө, өкүмдөр да өзгөрөт» деген фыкх эрежеси.

Хасан Аманкул,

«Мунара» гезити, №11, 2020-жыл