Намаз убактысыМусулман адам жеген-ичкен тамагынын адал, таза болушуна өзгөчө көңүл бурушу керек. Шарият адал кылгандарды жеп, арам кылгандардан алыс болуп, күмөндүү иштерден оолак болуу зарыл. Себеби арам тамактын баары адамдын ден соолугуна зыян. Ал эми адал тамактын көбү зыян, азы гана пайдалуу. Имам Газали мындай дейт: «Арам – уу сыяктуу, адамдын динине зыян алып келет. Ал эми халал – дабаа сыяктуу, азы пайдалуу, көбү зыян» (Ихия улумид-дин, 1/236). Демек, тамак жегендин өкүмү төмөнкү жагдайларга жараша ар кандай болот:
Парыз. Башкача айтканда, өлбөш үчүн белгилүү өлчөмдө тамак жеш. Тамак-су ичпей, өмүрү кыйылса, күнөөкөр болот. Анткени ал өзүн коркунучка салган болот. Куранда мындай айтылат:
Алла Таала: «Өзүңөрдү өз колуңар менен коркунучка салбагыла», – деген («Бакара» сүрөсү, 195-аят).
Мустахаб (саваптуу иш). Бул – намазды толук аткаруу же орозону жеңил кармоо үчүн бир аз көбүрөөк тамак жеш. Пайгамбарыбыз (ага Алланын салам-салаваты болсун):
«Алланын алдында күчтүү момун алсыз момунга караганда жакшыраак», – деген (Муслим, №2664).
Кулчулукту жакшы аткаруу үчүн күч топтоо өзү да ибадат болуп эсептелет.
Мубах. Бул – денеге күч алуу үчүн тойгончо тамак жеш. Мунун ни савабы, ни күнөөсү жок. Бирок адал тамак жесе да, кыямат күнү эсеп берет. Пайгамбарыбызга (ага Алланын салам-салаваты болсун) бир идиш курма алып келишкенде:
«Мына ушуга да жооп бересиңер»
деген. Омар (р.а.):
«Мына ушудан да суралабы?»
дегенде, Алланын элчиси (ага Алланын салам-салаваты болсун):
«Аллага ант! Жаным колунда болгон Аллага ант берем, кыямат күнү ысык жана муздак сууну ичкениңер үчүн да эсеп бересиңер. Болгону уят жерди жаап турган кийим, ачкалыкты баскан бир үзүм нан жана чаңкоону кандырган суу гана өзгөчө», – деген (Ахмад, №440).
Харам. Бул – тойгон соң дагы тамак жеш. Анткени бул мал-мүлктү ысырап кылуу, ден соолукка зыян. Пайгамбарыбыз (ага Алланын салам-салаваты болсун):
«Адам өз ашказанындай жаман идишти толтурган эмес. Эгер толтурушу керек болсо, үчтөн бирин тамакка, үчтөн бирин сууга, үчтөн бирин абага толтурсун» (Ибн Мажа, №3349. Тирмизи, №2380) деген.
Бирок эртеси орозо кармоо ниети менен же конок уялбай тамак алышы үчүн ашыкча жегенге уруксат. Себеби конокту капа кылуу, туура мамиле кылбоо – шариятта да, адамгерчилик жактан да жактырылбайт (Ал-ихтияр ли та'лили ал-мухтар, 4/171).
Ошондуктан, тойгондон кийин дагы ашыкча тамак жегенге болбойт. Бирок конок уялбай тамак алышы үчүн же эртеси орозого даярдануу максатында ашыкча жегенге уруксат берилет.
Бул мазмун жасалма интеллекттин жардамы менен даярдалып, редактор текшерген.