ЗЕЙНЕТАКЫ ЖАРНАСЫНАН ЗЕКЕТ БЕРИЛЕБИ?

Казакстандын учурдагы пенсиялык тутуму көп баскычтуу болуп эсептелет. Биринчи баскыч мамлекеттик бюджеттен төлөнүүчү пенсиялык төлөмдөрдү (жалпы жана базалык пенсиялык төлөмдөр) камтыйт.

Экинчи баскыч кызматкерлердин 10% милдеттүү пенсиялык төгүмдөрүн жана жумуш берүүчүлөрдүн зыяндуу шартта иштеген кызматкерлеринин кирешесинен 5% көлөмүндөгү милдеттүү кесиптик пенсиялык төгүмдөрдү камтыган милдеттүү топтоочу система болуп саналат.

Үчүнчү баскыч – ыктыярдуу пенсиялык төгүмдөр эсебинен пенсиялык төлөмдөрдү камтыган ыктыярдуу топтоочу система.

Негизинен зекет берилүүчү мал-мүлк "толук менчик" болушу шарт. Башкача айтканда, зекет берүүчүнүн ошол мүлккө толук ээлик кылышы, өз эрки менен пайдалана алышы жана колунда болушу зарыл.

Куран Кәримде: «Олордун дүние-мүлкүнөн зекет, садака ал» («Тәубе» сүрөсү, 103-аят), «Олордун колундагы мал-мүлктө садака сураган муктаждар менен садакадан куру калган жакырлардын да акысы бар» («Зарият» сүрөсү, 19-аят), – деп айтылат.

Ошондой эле Пайгамбарыбыз (ага Алланын салаваты жана саламы болсун): «Алла Таала аларга мал-мүлкүнөн зекетти парз кылып, байлардан алып жакырларга берүүнү буйруду» , – деген (Насаи).

Ошондуктан шариат пенсиялык фонддо топтолгон акчадан зекет берүүнү милдеттүү кылбайт. Себеби мыйзамда көрсөтүлгөн айрым учурларды эске албаганда, Казакстандын жараны өз эсебиндеги каражатты мөөнөтүнөн мурда алуу укугуна ээ эмес.

Ханафи мазхабы боюнча өткөн күндөр үчүн такыр зекет берилбейт. Колуна тийген күндөн баштап зекет эсептелет деп айтылат («Фатху бабил ғыная», 2/9).

Хазрети Али (Алла андан ыраазы болсун): «Димар (толук ээлик кылынбаган, колунда жок) мал-мүлктөн зекет берилбейт», – деген.

Анткени, зекет берилүүчү мал-мүлк өсүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу керек. Ал эми өз эрки менен пайдалана албаган мал-мүлк өсүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болбойт («Һидая», 2/159). Демек, пенсиялык фонддо топтолгон акчадан эч ким зекет берүүгө милдеттүү эмес. Мөөнөтү келип же башка себептер менен пенсиялык фонддон колуна тийген акчадан гана зекет берилет. Акча фонддо жаткан күндөрү үчүн зекет берилбейт.

Даярдаган Хасан АМАНКУЛ