ЗЕКЕТТИ КАЙСЫ УБАКЫТТА БЕРСЕ БОЛОТ?

Ислам дининде балигатка жеткен, акыл-эси жайында, карызы жана зарыл муктаждыктарынан ашыкча болгон, осуп турган мал-мүлкү (акча, алтын, күмүш, соода товарлары жана жайыттагы төрт түлүк малы) нисап ченине жетип, ошол нисапка бир жыл бою ээлик кылган мусулмандын мал-мүлкүнөн зекет берүү – парз (Фатху бабил ғиная, 2 том, 5-7 беттер).

Төмөнкү шарттар аткарылганда зекет берүү парз болот.

• Биринчи, мал-мүлкү нисап ченине жетиши керек. Нисап деген – зекетти парз кылган белгилүү байлык өлчөмү. Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгынын фатвасына ылайык, нисап чени 85 грамм алтындын баасы менен эсептелет. Анын наркы Улуттук банк бекиткен 585 сыноодогу алтындын баасы менен аныкталат. Азыркы учурда бул болжол менен 1 млн 285 миң сомду түзөт.

• Мал-мүлкү нисапка жеткен адам бай деп эсептелет. Адамдын күнүмдүк тамак-ашы, кийим-кечеси, турак-жайы, минген унаасы, саан иниги, окуй турган китептери, колдонгон идиш-аягы жана тиричилик буюмдары зарыл муктаждык болуп саналат.

• Экинчи, нисап ченине жеткен мал-мүлк бир жыл бою, башкача айтканда, зекет берүүчүнүн менчигинде болушу шарт. Бул мөөнөт мусулман календары, башкача айтканда, камари жыл эсеби менен эсептелет. Мисалы, өткөн Рамазан айынан быйылкы Рамазан айына чейинки убакыт бир жыл деп эсептелет. Бир жылга толо элек мал-мүлктөн зекет берүү милдеттүү эмес.

• Үчүнчү, нисапка жеткен жана бир жыл толгон мал-мүлк кожоюнунун колунда болуп, аны тоскоолдуксуз пайдалана ала турган болушу керек. Жоголгон же бирөөнүн колунда болуп, ала албай жүргөн малдан зекет берилбейт.

• Бирөөнүн карызы же аманатка берилген малдан зекет берилбейт. Бирөөгө берген карыз өзүнүн мал-мүлкү болуп эсептелет. Ишенимдүү адамга карыз берип, каалаган учурда кайтарып алууга мүмкүнчүлүгү болсо, ошондой карыздан да зекет берилет.

• Төртүнчү, зекет берилчү мал-мүлктө кожоюнунун соода ниети болушу керек. Башкача айтканда, сатуу же андан материалдык пайда табуу максаты болсо, ошол нерседен зекет берилет. Эгер сатуу ниети болбосо, буюмдун баасы канча кымбат болбосун, андан зекет берилбейт. Мисалы, ижарага берилген үйү же өндүрүш чыгаруучу заводу жана андагы кымбат жабдык, шаймандардан зекет берилбейт. Бирок андан түшкөн ижара акысынан же кирешеден гана зекет берилет.

Даярдаган Хасан Аманкул