Барьцаа мөнгө авах нь зөв үү?

Барьцаа мөнгө (задаток) гэдэг нь бараа худалдаж авах эсвэл эд хөрөнгө түрээслэхдээ үнийн тодорхой хэсгийг урьдчилан төлөхийг хэлнэ. Хэрвээ тухайн барааг худалдаж авбал барьцаа мөнгийг нийт үнийн дүнд оруулан тооцно. Харин худалдаж аваагүй тохиолдолд барьцаа мөнгө нь худалдагчийн өмчид үлдэнэ.

Барьцаа мөнгө нь худалдааг баталгаажуулах, мөн худалдан авагч өөр бараа авахгүй гэдгийг батлах үүрэгтэй. Мөн энэ нь худалдан авагч тухайн барааг авах хүсэлтэй гэдгийг тодорхой болгодог.

Малики, шафи, ханафи мазхабын эрдэмтэд ийм гэрээг зөвшөөрдөггүй. Учир нь энэ нь хүний эд хөрөнгийг ямар ч нөхцөлгүй, үндэслэлгүйгээр авахтай адил гэж үздэг. Пайгамбар (түүнд Аллахын энэрэл, амар амгалан байг) ийм худалдаанаас татгалзсан байдаг (Ибн Мажа).

Харин Ахмад ибн Ханбал ийм гэрээг зөвшөөрсөн бөгөөд дараах хадисыгаар нотолсон:

«Нафиъ ибн Абдулхарис, Омар зөвшөөрвөл газар авах, Омар зөвшөөрөхгүй бол 400 дирхамыг Сафуанд үлдээх нөхцөлтэйгөөр, Сафуан ибн Умайагаас Меккэд 4000 дирхамын үнэтэй газар худалдаж авсан»

(Бухари). Энэ мэдээг сонссон Омар ибн Хаттаб (Аллах түүнд сэтгэл хангалуун байг) эсэргүүцээгүй. Мөн Ахмад ибн Ханбал дээрх хадисыгыг сул гэж үзсэн.

Орчин үеийн фиқхийн эрдэмтэн Зухайли: «Өнөө үед гэрээг цуцлах, хүлээлгэх нөхцөлтэйгөөр барьцаа мөнгөөр худалдаа хийх өргөн дэлгэрсэн. Миний бодлоор, заншилд тулгуурлан ийм гэрээг зөвшөөрч, барьцаа мөнгөөр хийсэн худалдааг зөв гэж үзэж байна. Учир нь энэ талаар зөвшөөрсөн ч, хориглосон ч хадисуудын ихэнх нь сахих биш» гэжээ («Әл-фиқһ әл[1]ислами уәә дил ләтуһу», 4/485). Үүний дагуу "Бәйту ат-тәмуил әл-кууайти" (Кувейтийн санхүүгийн байгууллага) Ахмад ибн Ханбалын байр суурийг дэмжиж, түүнд тулгуурлан фатва гаргасан байна («Әл-фәтауа аш-шарғия фи әл-мәсаил әл-иқтисадия, 1979-89 оны эмхэтгэл, 31-33-р тал).

Мөн Олон улсын Исламын фиқхийн академийн наймдугаар чуулганаар барьцаа мөнгөний худалдааны талаар дараах шийдвэрийг гаргасан:

«Хэрвээ барьцаа мөнгийг тодорхой хугацаанд хязгаарлаж, тэр хугацаанд барааг авбал урьдчилан өгсөн мөнгийг барааны үнийн дүнд оруулна. Харин гэрээнд заасан хугацаанаас хоцорвол мөнгө нь худалдагчийн өмчид үлдэнэ» («Исламын фиқхийн академийн сэтгүүл», №8, 1/641).

Өнөө үед эд хөрөнгийн харилцаанд хүмүүсийн хооронд залилан, хариуцлагагүй байдал их гарч байгааг харгалзан Монголын Мүфтийн зөвлөл энэ талаар: «Худалдааны явцад худалдан авагч барааг аваагүй тохиолдолд худалдагч барьцаа мөнгийг өөртөө авч үлдэх боломжтой. Барьцаа мөнгө нь талуудын тохиролцоогоор тогтоогдож, барааны үнийн нэг хэсэг гэж тооцогдоно» гэж фатва гаргасан байна.

Хасан АМАНҚҰЛ