Залбирлын цагЕрөнхийдөө хөгжим нь эрдэмтдийн дунд хамгийн их маргаантай сэдвүүдийн нэг юм. Учир нь хөгжмийг шууд хориглосон гэх мэдээллүүд баттай эх сурвалжаас ирээгүй, харин баттай хадисуудад ч бас шууд хориглосон гэж тодорхой хэлээгүй байдаг [1] .
Хадисуудад Пайгамбар маань (түүнд Аллахын энэрэл, амар амгалан байг) дуфф хөгжмөөр дуулсан дууг сонсож байсан, Хассан (р.а.) Аллахын Элчийг магтан хамгаалж байх үедээ түүнийг дэмжиж байсан гэх мэтээр, шашныг сурталчлах, ард түмнийг эх оронч, итгэлтэй, эв нэгдэлтэй, хүнлэг байдалд уриалсан дуунуудад зөвшөөрөгддөг болохыг харуулдаг. Мөн үүнд зарим сахаба [2] , табиин [3] болон хэд хэдэн эрдэмтэд [4] зөвшөөрсөн байдаг.
Имам Абду ал-Гани ан-Набулуси ал-Ханафи: «Хөгжмийн зэмсэгүүд – түүний хэлбэр, түүнээс гарах дуу чимээ өөрөө хориотой биш. Учир нь шувуудын жиргээ ч бас аялгуу юм. Эрдэмтэд шувуудын аялгуу хориотой биш гэдэг дээр санал нэгтэй. Харин хэрвээ энэ нь хий дэмий, хориотой зүйлстэй холилдвол тэр үед хориглоно» [5] , – гэжээ.
Тиймээс шашныг сурталчлах, ард түмнийг эх оронч, итгэлтэй, эв нэгдэлтэй, хүнлэг байдалд уриалсан дуунууд болон хөгжимд зөвшөөрөлтэй. Харин хөгжим нь ёс бус, завхайрал, муу муухай, завхрал гэх мэт шариатаар хориглосон зүйлд хүргэвэл хориглоно.
Олон зуун жилийн турш Исламын шашныг дагаж ирсэн казах ард түмний үндэсний хөгжмийн зэмсэг болох домбыроор дуу, терме-толгау дуулж, сонсогчдыг итгэлтэй, сайн үйлс, хүнлэг байдал, эх орноо хамгаалах, эцэг эхээ хүндэтгэхэд уриалж ирсэн. Тиймээс домбыра тоглохыг зөвшөөрнө.
Казахстаны Мүфтиятын Шариат ба фатва хэлтэс
[1] Әбу Бәкір ибн Араби Мәлики, «Әхкәму әл-Құран», 3/1494.
[2] Омар ибн Хаттаб, Хасан бин Сәбит, Амр ибн Аас, Абдулла ибн Зубәйр, Билал т.б.
[3] Харижа ибн Зәйд, Сәйид ибн Мусәйиб, Ато бин Әби Раббах және мәдиналық көптеген фиқһ ғалымдары, сондай-ақ Әбу Мухаммед Ибн Хазм, Әбу Исхақ Әш-Ширазий, Абдулғани Ән-Нәбулиси т.б.
[4] Әбу Мәнсур әл-Бағдади әл-Шәфиғи (429 һ.қ.), Ибн Абдулбәр әл-Құртуби әл-Мәлики (463 һ.қ.), шейх Абдулғани ибн Исмайыл ән-Нәбулуси әл-Ханафи (1143 һ.қ.), Әбу әл-Фадыл Жағфар ибн сәғлаб әш-Шәфиғи әл-Әдфәуи (748 һ.қ.), Хафиз Шәмсуддин әз-Зәһәби әш-Шәфиғи 748 һ.қ.), Из ибн Абдуссәлам әш-Шәфиғи (660 һ.қ.), Әбу Бәкір ибн Араби Мәлики (543 һ.қ.), Әбу Хамид әл-Ғазали әш-Шәфиғи (555 һ.қ.), Ибн Хазм әл-Әндалуси (456 һ.қ.), имам Мухаммад Таһир әл-Мақдиси (507 һ.қ.).
Заманымыздың ғалымдары: Мухаммад Ғазали, Абдусаттар Әбу Ғудда, Махмуд Шәлтут, Юсуф Қардауи т.б.
[5] «Идаху әд-дәлалати фи симағи әл-әләти», 20-бет.
Энэ материалыг хиймэл оюун ухааны тусламжтай бэлтгэж, редактор хянасан.