Залбирлын цагГайхамшиг гэдэг нь зөнч/элч хэмээн зүтгэгч хүний үнэнчийг батлахын тулд Аллах (с.т.)-аас бүтээсэн, шинж чанарын хувьд хүмүүсийг ижил төстэйг нь гаргаж чадахгүй болгосон ер бусын үзэгдэл юм. (Кади Абдулжаббар, ал-Муғни, 15/199)
Исламын эрдэмтэд Мухаммед (с.а.с.) болон бусад зөнчдийн үзүүлсэн гайхамшгуудыг ойлголтын хувьд оюуны, мэдрэхүйн болон мэдээллийн; зорилгын хувьд замчлах, тусламжийн болон сүйрлийн гайхамшиг гэж ангилсан байдаг.
Оюуны гайхамшгийн хамгийн том жишээ бол Куран юм. Учир нь Куран нь бүх цаг үеийн ухаант хүмүүст хандан, ухааныг алмайруулж, бусад нь ижил төстэйг нь бүтээж чадахгүй агуу бөгөөд мөнхийн гайхамшиг юм. Энэ үнэнийг Куранд ингэж илэрхийлсэн байдаг: “Хэрэв бидний боол руу илгээсэн зүйлд эргэлзэж байвал, түүнтэй адил нэг сурыг авчир, хэрэв үнэнч бол Аллахаас өөр гэрчүүдээ (туслагчдаа) дууд.” (ал-Бакара, 2/23) Элч (с.а.с.) ч Кураны хамгийн том гайхамшиг болохыг нэг хадист ингэж хэлсэн байдаг: “Бүх зөнчдөд тухайн үедээ амьдарч байсан хүмүүс итгэхээр гайхамшгууд өгөгдсөн. Үнэхээр надад өгөгдсөн хамгийн том гайхамшиг бол Аллахын илгээсэн Куран юм.” (Бухари, И‘тисам, 1 [7274]; Муслим, Имэн, 239 [152])
Хүмүүсийн мэдрэхүйд хандсан ер бусын үйл явдлыг мэдрэхүйн гайхамшиг гэнэ. Салих (а.с.)-ийн тэмээ (Худ 11/64-68), Муса (а.с.)-ийн таяг могой болон хувирах, гар нь гэрэлтэх (ал-А‘раф 7/106-108), Иса (а.с.)-ийн шувуу хэлбэртэй шаврыг амилуулах, үхдэл амилуулах, төрөлхийн сохор болон цагаан өвчтэйг эдгээх (Али Имран, 3/49; ал-Маида, 5/110) зэрэг нь мэдрэхүйн гайхамшгийн жишээ юм.
Мухаммед (с.а.с.)-ийн гол гайхамшиг нь Куран боловч түүнд мэдрэхүйн гайхамшиг ч өгөгдсөн. Бадрын тулаанд сахиусан тэнгэрүүд мусульманчуудад тусалсан (Али Имран, 3/122-123; ал-Анфал, 8/9-10) нь Куранд дурдагдсан мэдрэхүйн гайхамшгийн нэг. Элчийн цөөн хүнсээр олон хүнийг тэжээх, бага усыг олшруулах, оготно модны ёроол гаслах (Бухари, Манакиб, 25 [3572, 3578, 3583]) зэрэг нь хадист дурдагдсан мэдрэхүйн гайхамшиг юм.
Зөнчид Аллахаас ирсэн илчлэлд тулгуурлан ирээдүйн тухай өгсөн мэдээллийг мэдээллийн гайхамшиг гэнэ. Үл итгэгч нийгэмд ирэх гамшгийг урьдчилан хэлж, яг тэр ёсоор нь биелэх, Иса (а.с.)-ийн хүмүүсийн гэрт юу идэж, юу хадгалж байгааг хэлэх (Али Имран, 3/49), Элч (с.а.с.)-ийн Византчууд Персүүдийг ялна (ар-Рум, 30/1-4), Кисрагийн хаант улс мөхнө (Бухари, Манакиб, 25 [3619]) гэж хэлсэн нь энэ төрөлд хамаарна.
Сорилтын нөхцөлд үл итгэгчдийн нүдэн дээр, тэднийг хүчин мөхөс болгох байдлаар илэрсэн гайхамшгийг замчлах гайхамшиг гэнэ. Энэ гайхамшиг нь хүмүүсийн итгэлд нөлөөлж, урьдчилсан бодолгүй хүмүүст ашигтай. Салихийн тэмээ (Худ 11/64-68), Мусагийн таяг ба гэрэлт гар (ал-А‘раф 7/106-108), Иса (а.с.)-ийн эдгээх гайхамшиг (ал-Маида, 5/110), Мухаммедийн Куран гайхамшиг (ал-Бакара, 2/23-24) үүнд багтана. Зөвхөн Куран уншаад мусульман болсон олон хүн байдаг бол Мусагийн таяг могой болон хувирч, илбэчдийн хийсэн бусад могойг залгиснаар илбэчид итгэсэн нь үүнд хамаарна.
Мусульманчуудын хэрэгцээг хангахын тулд илэрсэн тэнгэрийн тусламжийг тусламжийн гайхамшиг гэнэ. Мусагийн Израилийн үрсэд Аллахын тушаалаар хаднаас ус гаргах (ал-Бакара, 2/60), тэнгэрээс манна ба бөднө илгээх, сүүдэрлэх үүл илгээх (ал-А‘раф 7/160), Исад тэнгэрээс хүнсээр дүүрэн ширээ буулгах (ал-Маида 5/112-115), Бадр ба Хандак тулаанд сахиусан тэнгэрүүд тусалсан (Али Имран 3/123-127; ал-Ахзаб 33/9), ус олшрох, хоол арвижих (Бухари, Манакиб, 25) зэрэг нь энэ төрөлд багтана.
Үл итгэгч ард түмнийг шийтгэхэд илэрсэн гайхамшгийг сүйрлийн гайхамшиг гэнэ. Куран дахь тайлбараар сүйрлийн гайхамшиг нь хүчтэй шуурга, аймшигт дуу чимээ, үер, газар хөдлөлт зэрэг байгалийн гамшгийн хэлбэрээр илэрдэг (ал-Анкабут, 29/40). Нухын ард түмэн үерт (ал-Анкабут, 29/14), Самуд, Ад, Мадьяны ард түмэн аймшигт дуу чимээгээр (Сад, 38/13-15), Лутын ард түмэн амьдарч байсан хот нь доошоо эргэж, чулуугаар булуулсан (Худ, 11/82-83, ал-Камар, 54/34), Фиръавун ба түүний цэрэг далайд живж сүйрсэн (аш-Шуара, 26/66) нь үүнд багтана. Зөнчдийн олон нотолгоо, гайхамшигт итгэхгүй зүтгэсэн үл итгэгчид сүйрэх нь Аллахын хууль юм. Сүйрлийн гайхамшиг нь дараагийн үеийнхэнд анхааруулга, сургамж болдог.
Эх сурвалж: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Энэ материалыг хиймэл оюун ухааны тусламжтай бэлтгэж, редактор хянасан.