Залбирлын цагЗаримдаа гудамжаар явж байхдаа мөнгө эсвэл үнэ цэнэтэй эд зүйл олчихдог. Тэгвэл тэрийг өөртөө авч болох уу? Эсвэл буяны үйлд зориулах ёстой юу? Эсвэл огт хүрэхгүй байх хэрэгтэй юу? Энэ бол өнөө үед олонтаа тулгардаг асуудлын нэг юм.
Шариатын дагуу гудамжнаас эд зүйл олсон хүн тэрийгээ олон нийтэд зарлаж, эзнийг нь олохыг хичээх ёстой. “Хэн ч хараагүй” эсвэл “Аллах надад өгч байгаа байх” гэж бодоод олсон зүйлээ шууд авч явах нь мусульман хүний ёс суртахуунд нийцэхгүй.
Зайд ибн Халид аль-Жухани (Аллах түүнд сэтгэл хангалуун байх болтугай) дамжуулсан хадист: “Пайгамбар (Аллахын энэрэл, амар амгалан түүнд байх болтугай) хэлсэн нь: “Хэн нэгэн олсон эд зүйлээ нууцаар өөрийн болгож авбал тэр нь төөрөгдсөн хүн юм” (Муслим, Ахмад).
Гудамжнаас ямар нэгэн зүйл олсон хүн: “Хэн нэгэн эд зүйлээ алдсан бол тэр газар очоорой, ийм хүнтэй уулзаарай!” гэж олон нийтэд мэдээлэх ёстой. Харин эзэн нь ирвэл, олдсон эд зүйлийн шинж, онцлогийг хэлж, өөрийнх гэдгээ батлах ёстой.
Хэрвээ олсон зүйл нь жимс, хүнс зэрэг хурдан муудах эд бол идэхийг зөвшөөрнө. Хэрвээ их хэмжээтэй бол шариатын шүүгчийн шийдвэрээр түүнийг зарж, мөнгийг нь хадгалж байж болно (Фатава Хиндия, 2/300).
Хэрвээ эзэн нь олдохгүй бол олсон хүн тэр зүйлийг нэг жил хадгална. Эзэн нь ирвэл, буцааж өгнө. Ирэхгүй бол тэр эд зүйл олсон хүний өмч болно. Гэхдээ хэзээ нэгэн өдөр эзэн нь гарч ирвэл, тэр хүн уг зүйлийг эсвэл үнийн дүнг нь ямар ч байсан буцааж өгөх үүрэгтэй.
Сахаб нар Пайгамбараас (Аллахын энэрэл, амар амгалан түүнд байх болтугай) олсон алт, мөнгөний талаар асуухад, Аллахын элч: “Түүний сав, уяаг зарла. Дараа нь нэг жил хүлээ. Хэрвээ эзэн нь олдохгүй бол өөрийн хэрэгцээнд ашигла. Гэхдээ тэр зүйл чамд аманат хэвээр байна. Хэзээ нэгэн хүн ирж нэхвэл буцааж өг” гэжээ (Муслим).
Тэгэхээр бусдын алдагдсан эд зүйл хэдий хугацаа өнгөрсөн ч олсон хүний өмч болж үлддэггүй. Хэзээ ч эзэн нь гарч ирвэл буцааж өгөх, эсвэл үнийг нь төлөх үүрэгтэй.
Хасан АМАНКУЛ
Энэ материалыг хиймэл оюун ухааны тусламжтай бэлтгэж, редактор хянасан.