Хувь тавилан ба тохиолдолд итгэх нь итгэлийн үндэс мөн үү?

Хувь тавилан ба тохиолдол нь бүх зүйлийг Аллах тодорхой, зохион байгуулалттайгаар бүтээж, тогтоосныг илтгэх айатуудаас гадна, тэнгэрлэг мэдлэг нь болсон болоод болох бүх оршихуй, үйл явдлыг хамарсан болохыг заасан айатуудад ч онцолсон байдаг. Эдгээр айатын заримд нь Дээдсийн Аллах ингэж айлдсан байна: “...Түүний дэргэд бүх зүйл хэмжүүртэй (тоо хэмжээтэй) байдаг.” (эр-Ра‘д, 13/8); “...Бүх зүйлийг бүтээж, түүнд зохицол өгч, хувь тавиланг нь тогтоосон Аллах бол хамгийн дээд нь.” (эл-Фуркан, 25/2); “Хэл: Аллах бидний төлөө бичсэнээс өөр зүйл бидэнд хэзээ ч тохиолдохгүй...” (эт-Тевбе, 9/51)

Эдгээрээс гадна, Аллах бүх зүйлийн бүтээгч болохыг, -хүний сонголттой холбоотойгоор- хүссэнээ төөрөгдөлд үлдээж, хүссэнээ зөв замд оруулдгийг, хүмүүсийн үхлийг Тэр тогтоодгийг мэдэгдсэн айатууд ч (эз-Зүмэр, 39/62; эс-Саффат, 37/96; эл-А‘раф, 7/178; эл-Вакиа, 56/60) агуулгын хувьд орчлон ертөнцөд бүх зүйл тодорхой хувь тавилантай, үүнийг Аллах Таалаа тогтоосон болохыг харуулж байна. Мөн Пайгамбар (с.а.с.) “Жибрил хадис” гэж нэрлэгддэг хадист хувь тавиланг итгэх ёстой зүйлсийн дунд дурдсан байдаг. Энэ хадисын дагуу Жибрил (а.с.) Пайгамбараас “Итгэл гэж юу вэ?” гэж асуухад, тэрээр “Аллах, түүний тэнгэрэлчүүд, номнууд, элчүүд, сүүлчийн өдөр, сайн муу бүх зүйл хувь тавиланд итгэх явдал юм.” (Муслим, Имaн, 1 [8]; Абу Давуд, Суннат, 17 [4695]; Тирмизи, Имaн, 4 [2610]) гэж хариулсан байна.

Эхл-и суннитын эрдэмтэд дээр дурдсан айат, Пайгамбарын хадисуудын хүрээнд хувь тавилан ба тохиолдолд итгэхийг итгэлийн үндэс гэж тооцсон байдаг.

Эх сурвалж: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu