Жирэмсэн мал нядлахыг зөвшөөрдөг үү?

Аллах Таала газар дээрх бүх зүйлийг хүн төрөлхтний ашиг тусын тулд бүтээсэн. Энэ тухай Куранд:

هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا

"Тэр (Аллах) газар дээрх бүхнийг та нарын (хүмүүсийн) төлөө бүтээсэн" [1] гэжээ.

Хүн төрөлхтөн үүссэн цагаасаа мал, амьтны махаар амьдарч ирсэн.

Абу Саид аль-Худри ийн өгүүлжээ: "Бид Пайгамбар (Аллахын энх амгалан, ерөөл түүн дээр байх болтугай)-аас: 'Бид тэмээ, үхэр, хонь нядлахад дотроос нь унага, тугал, хурга гарч ирдэг. Түүнийг идэж болох уу, эсвэл хаях уу?' гэж асуухад Тэр: 'Хүсвэл идэж болно, учир нь эхийг нь нядлах нь түүнийг ч бас нядалсан гэсэн үг' [2] гэж хариулсан."

Энэ хадист дурдсанаар, жирэмсэн мал нядлахыг зөвшөөрдөг. Гэхдээ төллөхөд ойртсон жирэмсэн мал нядлах нь макрух [3] буюу зохимжгүйд тооцогдоно. Шариат нийгэм, хувь хүний зайлшгүй хэрэгцээ байхгүй бол шалтгаангүйгээр гэрийн тэжээвэр амьтан нядлах, зэрлэг амьтан агнах, модыг дэмий тайрахыг зөвшөөрдөггүй.

Ибн Рушд: "Олон нийтийн хэрэгцээнд ашиглагдаж буй жирэмсэн тэмээ, газар хагалдаг үхэр, саалийн хонь нядлахыг хориглоно" [4] гэжээ.

Жирэмсэн мал нядалсны дараа дотроос нь гарсан төл махыг идэх асуудлыг дараах байдлаар авч үздэг:

1. Олонхи эрдэмтдийн үзлээр, амь орж амжаагүй (цус, махны бөөгнөрөл төдий) эсвэл бүрэн төл болж амжаагүй төл махыг идэхийг хориглоно. Учир нь энэ нь сэг гэж тооцогдоно.

1. Амь орсон, бүрэн төл болсон төлд хэд хэдэн санал байдаг:

• Бүрэн амьд гарвал тусад нь нядлах ёстой. Хэрвээ нядлахаас өмнө үхсэн бол сэг болно.

• Эхийг нь нядлахаас өмнө дотроос нь гарсан төл үхсэн нь тодорхой бол түүнийг идэж болохгүй.

• Жирэмсэн малыг нядлаад дотроос нь үхсэн төл гарвал, яг хэзээ үхсэн нь тодорхойгүй тул олонхийн үзлээр эхийг нь нядлахад хамт үхсэн гэж үздэг. Гэхдээ энэ асуудалд эрдэмтдийн дунд санал зөрөлдөөн бий. Ихэнх сахаба, Имам Малик, Имам Шафи, Имам Ханбал, Имам Абу Юсуф, Имам Мухаммад нар ийм төл махыг идэхийг зөвшөөрдөг. Тэд Пайгамбарын (Аллахын энх амгалан, ерөөл түүн дээр байх болтугай): "Эхийнх нь нядлалт бол түүний ч нядлалт" гэсэн хадисийг баримталдаг.

Имам Абу Ханифа, Зуфар, Хасан ибн Зияд нар ийм төл махыг идэхийг хориглож, дараах аят дээр тулгуурладаг:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ

"Сэг мах та нарт хориглогдсон" [5] гэжээ.

Эдгээр эрдэмтдийн үзлээр жирэмсэн малыг нядлаад дотроос нь гарсан төл амьд биш бол сэгд тооцогдоно. Учир нь доторх төл амьдрах чадвартай, эх нь үхсэн ч амьд үлдэх боломжтой тул тусад нь нядлах ёстой гэж үздэг [6].

Дүгнэж хэлэхэд, жирэмсэн мал нядлахыг зөвшөөрдөг. Гэхдээ төллөхөд ойртсон үед нядлах нь макрух. Нядалсан малын төл амьд гарвал тусад нь нядлаад идэж болно. Харин үхсэн бол идэж болохгүй. Мөн тахилд өргөсөн жирэмсэн малаас амьд төл гарвал эхтэй нь адил нядлаад, махыг нь тараана. Гэхдээ нядлахгүй, тахилын хугацаа өнгөрсөн ч амьд байвал амьдаар нь садака болгоно [7]. Гэсэн ч тахилд жирэмсэн мал сонгох нь зохимжгүй.

Шариатын болон фатвагийн хэлтэс

[1] "Бакара" сүрэг, 29-р аят.

[2] Абу Дауд, 2/253. Хаким, 4/114.

[3] Ал-Фатава ал-Хиндия, 12/5231. Ал-Фатава ас-Сирожия, 391.

[4] Мавахиб аль-жалили ли шархи мухтасар халили, 4/347.

[5] "Майда" сүрэг, 3-р аят.

[6] Ал-Маусуъа ал-Фикхия, 21/201-203.

[7] Ал-Фатава ал-Хиндия, 5/372.