Намазын үед хөлөө алцайж зогсох нь зөв үү?

Зарим хүмүүс намазын үед хэтэрхий алцайж зогсох, эсвэл мөргөлчдийн хамт зогсохдоо хөлөө хажуугийн хүний хөлд хүргэж, үүнийг суннат гэж үздэг. Гэвч энэ нь хажуугийн хүний анхаарлыг сарниулах шалтгаан болдог. Энэ талаар Пайгамбар маань (түүнд Аллахын энх амгалан, ерөөл нь байх болтугай):

«Өөртөө ч, өрөөлд ч хор хүргэж болохгүй» гэж анхааруулсан (Хаким).

Дөрвөн мазхабын имам ч намазын үед хөлөө алцайж зогсохыг тушаагаагүй. Энэ ойлголт нь хадисыг буруу ойлгосноос үүдэлтэй. Хадисыг зөв ойлгохын тулд шашны алтан эринд амьдарч байсан эрдэмтдийн үгэнд тулгуурлах хэрэгтэй. Учир нь тэд хадисыг биднээс илүү мэддэг, илүү зөв тайлбарлаж, шийдвэр гаргадаг байсан.

Энэ талаар Ханафи мазхабын нэр хүндтэй «Иғлаус сүнән» номонд ингэж дурдсан байдаг: «Нуғман ибн Башир (Аллах түүнд сэтгэл хангалуун байх болтугай)-аас уламжлагдсанаар: Аллахын элч (түүнд Аллахын энх амгалан, ерөөл нь байх болтугай) хүмүүст хандан: «Жагсаалаа тэгшил!» гэж 3 удаа давтсан. Тэрээр: «Аллахын нэрээр тангараглая, та нар жагсаалаа тэгшлэхгүй бол Аллах Таала зүрх сэтгэлийг чинь зөрчилдүүлнэ» гэж хэлсэн. (Нуғман): «Би нэг хүнийг мөрөө хажуугийн хүний мөрөнд, өвдгөө өвдгөнд, шагайгаа шагайд нь хүргэж зогсож байгааг харсан» (Абу Дауд).

Анас ибн Малик (Аллах түүнд сэтгэл хангалуун байх болтугай)-аас уламжлагдсанаар: «Пайгамбар маань (түүнд Аллахын энх амгалан, ерөөл нь байх болтугай): «Жагсаалаа тэгшил, учир нь би та нарыг ар талаас чинь ч харж чадна» гэж хэлсэн. Тэгээд бид мөрөө мөрөнд, хөлөө хөлд нь хүргэж зогсдог байсан (Бухари). Өнөө үед зарим хүмүүс энэ хадисыг үгчлэн ойлгож, намазын үед хөлөө заавал хажуугийн хүний хөлд хүргэж зогсох ёстой гэж үздэг. Тэд өөрсдийгөө хүчлэн, намаз дуустал ингэж зогсдог. Үнэндээ мөрийг мөрөнд, өвдгийг өвдгөнд, хөлийг хөлд хүргэж зогсох нь маш хэцүү хэрэг. Гэвч,

«Аллах ямар ч хүнд тэвчихийн аргагүй зүйл үүрүүлдэггүй» («Бақара» сүрэг, 286-р аят).

Бүх эрхтнээ яг тааруулж зогсохыг хэн ч бүрэн хэрэгжүүлж чадахгүй. Учир нь мөргөлчдийн биеийн өндөр нам янз бүр байдаг. Хадисын утга нь жагсаалыг тэгшлэхийн тулд эдгээр эрхтнүүдийг нэг шугамд оруулахыг хэлсэн хэрэг. Үүнээс намазын үед мөр, хүзүү, хөл нэг шугамд байх ёстой гэсэн ойлголт гарна. Мөн хөлөө хөлд хүргэх нь намазын тогтсон суннат байсан бол сахабууд үүнийг орхилгүй хийдэг байх байлаа. Үнэндээ тийм байгаагүй. Мөн эрдэмтэд энэ хадисыг «хөлөө хөлд хүргэх нь зөвхөн намаз эхлэхийн өмнө жагсаалаа тэгшлэхэд зориулагдсан, харин намаз эхэлсний дараа заавал хийх шаардлагагүй» гэж тайлбарладаг.

Намазын үед хөлөө хэр ойрхон байлгах талаар янз бүрийн үзэл бодол бий. Шафи мазхабт «нэг алга хэрийн зайтай байна» гэжээ. Ханбали болон Малик мазхабын эрдэмтэд хөлөө хэтэрхий алцайж ч, хэт ойрхон ч зогсохгүй, харин дундаж, ердийн байдлаар зогсохыг мустахаб гэж үздэг.

Манай Ханафи мазхабт зогсох үед хөлний хооронд дөрвөн хуруу зайтай байх ёстой (суннат), учир нь энэ байдал нь хуушу (даруу байдал, төвлөрөл)-д илүү ойр гэжээ (Хашияту Ибн Абидин, 1/479). Гэхдээ энэ хэмжээ нь хөлөө алцайж зогсох шалтгаангүй хүмүүст зориулагдсан. Харин биедээ том, тэнцвэрээ хадгалах шаардлагатай хүмүүст хөлөө арай илүү алцайж зогсохыг зөвшөөрдөг. Учир нь ингэснээр удаан хугацаанд зогсох үед төвлөрлөө алдахгүй байх зорилготой.

Хасан АМАНКУЛ,

Казахстаны Мүфтиятын шашны сэргээн засах хэлтсийн дарга

«Мунара» сонин, №7, 2023 он