Намазын үед сүрүүдийн Турк орчуулгыг уншиж болох уу?

Намазын үед сүрүүдийн Турк орчуулгыг унших нь зөвшөөрөгдөхгүй. Энэ талаар Дин Исламын Дээд Зөвлөлийн 1997 оны 12-р сарын 4-ний өдрийн 103 дугаар шийдвэрт дараах байдлаар дурдсан байна:

Куръан Кэримийн намазын үед Турк орчуулгыг унших тухайд: Куръан Кэримд “Куръанаас та бүхэнд амархан санагдсан хэсгийг унш.” (аль-Мүззәммил, 73/20) гэж заасан бөгөөд, мөн Пайгамбар Мухаммад (с.а.с) бүх намазуудад Куръан Кэримийг уншдаг байсан ба намаз уншихыг сайн мэдэхгүй нэгэн сахабад намазыг заахдаа “...Дараа нь Куръанаас цээжилсэнээсээ амархан санагдсан хэсгийг унш.” (Муслим, Салят, 45 [397]) гэжээ. Иймд намазын үед кыраат буюу Куръан унших нь Ном, Сүннэт болон ижмаагаар тогтоогдсон фарз юм. Куръан бол Бурханы Мухаммад (с.а.с)-д Жибрилээр дамжуулан илгээсэн утгыг илэрхийлсэн үгсийн нэр юм. Зөвхөн утга төдийгүй, Пайгамбарт (с.а.с) үг хэллэгээр нь илгээгдсэн. Иймд эдгээр үгсээр ойлгогдсон, өөр үгээр илэрхийлсэн утга нь Куръан биш юм. Учир нь илгээгдсэн үгсээс өөр, бүр арабаар ч байсан ч, өөр үгээр илэрхийлсэн утга нь Бурханы үг биш, харин орчуулагчийн ойлгосон тайлбар юм. Куръан гэх ойлголтод зөвхөн утга бус, үг хэллэг нь ч мөн багтдаг. Үүний адил “Тэр нь үнэхээр ертөнцийн Эзэнээс илгээгдсэн. Түүнийг Рухул-амин (Жибрил) чамд анхааруулагч байхын тулд, чиний зүрхэнд тодорхой араб хэлээр илгээсэн.” (аш-Шуара, 26/192-195); “Ийнхүү бид үүнийг араб хэлээр Куръан болгон илгээсэн...” (Та-Ха, 20/113); “Тэд хамгаалагдахын тулд шулуун араб хэлээр Куръан илгээсэн.” (аз-Зумар, 39/28); “Энэ нь мэдлэгтэй хүмүүст зориулсан, араб хэлээр Куръан болж дэлгэрэнгүй тайлбарлагдсан ном юм.” (Фуссилат, 41/3) гэх мэт арав гаруй газарт (Юсуф, 12/2; ар-Ра’д, 13/37; ан-Нахль, 16/103; аш-Шура, 42/7; аз-Зухруф, 43/3; ал-Ахкаф, 46/12) Куръан нь араб хэлээр илгээгдсэн болохыг илэрхийлсэн аятуудаас зөвхөн утга бус, үг хэллэг нь ч Куръан гэх ойлголтын салшгүй хэсэг болох нь тодорхой байна. Иймээс орчуулгыг Куръан гэж нэрлэх боломжгүй бөгөөд орчуулга нь Куръаны статустай биш гэдэг дээр Исламын эрдэмтэд санал нэгтэй байдаг.

Орчуулга гэдэг нь нэг хэлний утгыг өөр хэл дээр яг тэнцүү үгээр илэрхийлэхийг хэлнэ. Гэвч хэл бүр өөртөө онцлог илэрхийлэл, хэв маяг, өгүүлэмжтэй байдаг тул уран зохиолын болон сэтгэл хөдлөлийн шинжгүй энгийн өгүүлбэрээс бусад тохиолдолд ямар ч орчуулга эхийг бүрэн орлож чадахгүй, бүх талаараа яг таарах боломжгүй. Тиймээс Куръан Кэрим шиг тэнгэрлэг уран илтгэл, гайхамшигтай номын эх болон орчуулгын хоорондын ялгаа нь бүтээгч ба бүтээлийн хоорондын ялгаатай адил юм. Учир нь нэг нь Бурханы үг, нөгөө нь бүтээлийн хязгаарлагдмал илэрхийлэл. Ийм орчуулгыг Бурханы үгийн оронд тавих, түүнтэй ижил статустай болгох боломжгүй. Мөн Ислам бол бүх нийтийн шашин. Өөр өөр хэлээр ярьдаг бүх мусульмануудын тахилгад нэг хэл ашиглах нь түүний бүх нийтийн шинж чанарын илрэл юм.

Хүн бүр өөрийн хэлээр тахилга үйлдэхийг оролдох нь Пайгамбар (с.а.с)-ын заасан, өнөөдрийг хүртэл мөрдөгдөж ирсэн хэлбэрт харшлах бөгөөд олон маргаан, зөрчил үүсгэх нь тодорхой. Манай орны хувьд ийм үйлдэл нь гадаадад Туркийн эсрэг, дотоодод төрийн эсрэг ашиглагдаж, иргэдийн эв нэгдэлд сөргөөр нөлөөлж, эцэстээ эмх замбараагүй байдалд хүргэж болзошгүйг анхаарах хэрэгтэй.

Турк орчуулгаар намаз унших, Турк хэлээр залбирахыг хооронд нь андуурч болохгүй. Учир нь залбирах гэдэг нь боолын Бурханаас хүсэхийг хэлнэ. Үүнийг хүн бүр өөрийн хэлээр хийх нь хамгийн энгийн бөгөөд манай оронд ч ихэвчлэн Турк хэлээр залбирдаг.

Мөн Куръан Кэримийн хамгийн чухал шинжүүдийн нэг нь гайхамшиг (и’жаз) юм. Түүний адил ном бүтээхийг бүх хүн төрөлхтөнд сорьсон. Энэ гайхамшиг нь зөвхөн утгад бус, харин “Хэрэв та нар үүнд эргэлзэж байвал, түүнтэй адил нэгийг бүтээ” гэсэн сорилтын аятуудаас (аль-Бакара, 2/23-24; Юнус, 10/37-38; Худ, 11/13; аль-Исра, 17/88; ат-Тур, 52/33-34) энэ шинж нь илүүтэйгээр үг хэллэгтэй холбоотой болох нь ойлгогддог.

Мөн адил нэгийг бүтээхийн тулд хүмүүс ба жиннүүд хамтран ажилласан ч бүтээж чадахгүйг илэрхийлсэн Исра сүриний 88-р аятаас Куръаны адил бүтээх боломжгүй, иймд орчуулгыг Бурханы үг гэж үзэх боломжгүй, тэр статустай болгох боломжгүй, улмаар намазын үед орчуулгыг уншихыг зөвшөөрөхгүй нь тодорхой байна. 1926 онд Истанбулын Гөзтепе сүмийн имам-хатиб Жемал эфенди баасан намазын үед Куръан Кэримийн Турк орчуулгыг уншсантай холбоотойгоор Истанбулын мүфтийн 1926 оны 3-р сарын 20-ны өдрийн 92-93 дугаар бичгийн дагуу, Ататүркээр томилогдсон анхны Диянетийн тэргүүн Рифат Бөрекчигийн гарын үсэгтэй 9 Рамазан 1324/1926 оны 3-р сарын 23-ны өдрийн 743 дугаар зөвлөлийн шийдвэрт:

“Намазын үед Куръан унших нь ижмаагаар фарз бөгөөд Куръаны аль ч хэлээр орчуулгыг нь Куръан гэж нэрлэх нь ижмаагаар зөвшөөрөгдөхгүй, намазын үед Куръаны орчуулгыг уншихыг бүх мазхабын фукаха ижмаагаар хориглосон тул, үүний эсрэг үйлдэл нь намазын шариатын мөн чанарыг өөрчилж, шашныг үл хүндэтгэх, тоглоом болгосон хэрэг болохоос гадна мусульмануудын дунд хагарал, улс оронд үймээн самуун үүсгэх тул, ийм үйлдэл хийсэн Жемал эфендид хариуцсан шашны албан тушаалыг нь хасах шаардлагатай...” гэжээ.

Мусульман хүн намазын үед уншдаг Куръан Кэримийн эхийн утгыг мэдэх, ойлгож, сэтгэлээрээ унших нь маш чухал бөгөөд энэ нь тийм ч хэцүү биш. Харин утгыг нь ойлгож, замчлалаас нь хүртэх, Бурханы тушаал, хориг, сургаалыг мэдэхийн тулд Куръан Кэримийг орчуулах, энэ зорилгоор орчуулга, тайлбар унших нь нэг өөр; харин эдгээр орчуулгыг Куръаны оронд тавих, Куръаны статустай болгох нь өөр асуудал юм.

Намазын үед болон тахилга үйлдэхдээ Куръан Кэримийг эх хэллэгээр нь уншина. Харин Бурханы сургаал, тушаал, хоригийг мэдэх, замчлалаас нь хүртэх зорилгоор орчуулга, тайлбар унших нь их буянтай, ерөнхий утгаараа тахилга юм.

Эх сурвалж: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu