ӨР ТӨРӨЛИЙН ӨР ТӨЛӨЛТИЙН ТУХАЙ АСУУЛТ

"ӨРИЙГ УУЧИЛЛАА" ГЭЖ ХЭЛБЭЛ, ӨРӨНДӨӨС ЧӨЛӨӨЛӨГДӨХ ҮҮ?

Хариулт: Шариатад өрийг уучлахыг зөвшөөрдөг. Учир нь энэ нь зээлдүүлэгчийн өмч бөгөөд тэр хүн өөрийн хүссэнээр зарцуулах эрхтэй. Хүсвэл өрөө уучилж болно, эсвэл үндсэн дүнгээс нь багасгаж ч болно [1]. Хэрэв зээлдүүлэгч өрийг уучилбал, өр нь өртэй хүний хариуцлагаас бүрэн чөлөөлөгдөнө [2].

Али Хайдар "Дурәру әл-хуккәм шәрху мәжәлләти әл-әхкәм" номондоо: "51-р зүйл: Чөлөөлсөн зүйл эргэж төлөгдөхгүй. Өөрөөр хэлбэл, хүн өөрийн чөлөөлөх эрхтэй эрхээ уучилбал, тэр эрх нь хариуцлагаас нь бүрэн чөлөөлөгдөнө. Чөлөөлсний дараа буцааж авах боломжгүй" [3] гэжээ.

ӨРИЙГ ТӨЛЖ ЧАДАХГҮЙ ЯВАА ХҮНИЙГ УУЧЛАХ ЗӨВ ҮҮ?

Хариулт: Ер нь мусульман хүн өөрийн эрхээ шаардах эрхтэй. Гэвч өр авсан хүн хүнд байдалд орсон бол, төлөх боломжгүй болбол түүнд хугацаа өгөх хэрэгтэй. Хэрэв өрийг нь уучилбал их буян болно. Аллах Таала Коранд ингэж айлдсан:

وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ وَأَن تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ

"Хэрэв (өртэй хүн) хүнд байдалд орсон бол, (байдал нь) дээрдэх хүртэл хугацаа өг. Мөн өрийг нь уучлах нь та бүхэнд илүү сайн, хэрэв мэдвэл" [4].

Өөр нэг аятад:

وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ ۗ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

"Уур хилэнгээ барьж, хүмүүст уучлал үзүүлэгчид (бурханлаг хүмүүс) (тэдэнд бэлтгэгдсэн диваажинд орно). Аллах буянтануудыг хайрладаг!" [5], – гэжээ.

Тиймээс өртэй хүн үнэхээр хүнд байдалд орсон бол өрийг нь уучлах нь илүү зохистой. Элч Пророк (түүнд Аллахын энх амгалан, ерөөл нь байх болтугай):

"Нэг хүн хүмүүст зээл өгдөг байсан бөгөөд хүүдээ ингэж хэлжээ: 'Хэрэв хүнд байдалд орсон хүнийг харвал өрийг нь уучил. Магадгүй Аллах бидний нүглийг уучлах болтугай' гэжээ. Тэр хүн Аллахын өмнө очиход, Их Эзэн нь түүнийг өршөөжээ" [6], – гэжээ.

Ханафи мазхабын эрдэмтэн Ибн Нужайм ингэж хэлсэн: "Фард (заавал биелүүлэх ёстой) нь нэмэлт (нафил) шүтлэгээс илүү чухал. Гэхдээ дараах тохиолдолд нэмэлтийг түрүүлж хийх нь илүү сайн:

• Хүнд байдалд орсон хүний өрийг уучлах (мандуб) нь түүнд хугацаа өгөхөөс (ваажиб) илүү сайн.

• Сайн мэндчилж эхлэх (суннат) нь хариу мэндлэхээс (ваажиб) илүү сайн.

• Намазын цаг орохоос өмнө тахаратаа авах (мандуб) нь цаг орсны дараа авах (фард) – аас илүү сайн" [7].

ӨРИЙГ ХУГАЦААНД НЬ ТӨЛӨХГҮЙ БОЛ НҮГЭЛ ҮҮ?

Хариулт: Ер нь өр авсан бол хугацаанд нь төлөх ёстой. Төлөх боломжтой байж хугацаа хэтрүүлэхийг зөвшөөрдөггүй [8]. Аллахын Элч (түүнд Аллахын энх амгалан, ерөөл нь байх болтугай):

مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ

"Төлөх боломжтой байж өрийг хойшлуулах нь зүй бус явдал" [9], – гэжээ.

Имам Нәуауи: "Баян хүний өрийг хойшлуулах нь зүй бус бөгөөд хориотой. Харин ядуу хүн шалтгаантай бол өрийг хойшлуулах нь зүй бус ч биш, хориотой ч биш. Үүнийг хадисын утгаас ойлгож болно. Хэрэв баян хүн тухайн үед мөнгөгүй эсвэл өөр шалтгаанаар төлж чадахгүй бол өрийг хойшлуулахыг зөвшөөрнө" [10], – гэжээ.

Тиймээс төлөх боломжтой байж хугацаа хэтрүүлэх нь нүгэл болно.

ӨРИЙН ЭЗНИЙГ ОЛЖ ЧАДАХГҮЙ БОЛ ЯАХ ВЭ?

Хариулт: Өртэй хүн өрөө аль болох хурдан буцааж өгөх ёстой. Хатим әл-Асам ингэж хэлсэн: "Яаруу түргэн байх нь шайтанаас, зөвхөн таван зүйлд яарах хэрэгтэй. Тэдгээр нь – Пророк (түүнд Аллахын энх амгалан, ерөөл нь байх болтугай)-ын сунна: хэрэгцээтэй хүнд хоол өгөх, нас барсан хүнийг оршуулах, ганц бие хүнийг гэрлүүлэх, өр төлөх, гэмшил хийх" [11].

Тиймээс өр авсан хүн өрөө эзэнд нь аль болох хурдан буцаах ёстой. Хэрэв өрөө өгөх үедээ эзнийг нь олж чадахгүй бол, гэхдээ олж магадгүй гэж найдаж байвал, олдох хүртэл хүлээнэ. Харин найдваргүй бол, хэрэв өв залгамжлагчдыг нь мэддэг бол тэдэнд өгнө. Тэднийг ч мэдэхгүй бол тухайн хот, бүс нутгийн хүмүүст түүний нэрээр садака өгнө. Хэрэв тэр ч боломжгүй бол мусульман ядууст түүний нэрээр садака өгнө. Үүний дараа өрийн эзэн олдвол, болсон явдлыг тайлбарлаж, түүний нэрээр садака өгснөө хэлнэ. Энэ тохиолдолд зээлдүүлэгч өрөө садака гэж үзэх, эсвэл буцааж авах эрхтэй. Хэрэв буцааж ав гэвэл, буцааж өгөх ёстой [12].

МУИС Шариат ба фатвагийн хэлтэс

• [1] "Радду әл-мухтар", 4/522.

• [2] Иляс Қаблан, "әл-Қәуағиду әл-фиқһия әл-мустахражәту мин радди әл-мухтар", 114.

• [3] Али Хайдар, "Дурару әл-хуккәм шәрху мәжәлләти әл-әхкәм", 1/54.

• [4] "Бақара" сүрэ, 280-р аят.

• [5] "Әл Имран" сүрэ, 134-р аят.

• [6] Бухари, №3480. Муслим, №1562.

• [7] "әл-Әшбәху уә ән-нәзайир", 131-132.

• [8] https://www.aliftaa.jo/Question2.aspx?QuestionId=3681

• [9] әл-Бухари № 2287, Муслим № 1564.

• [10] "Шарху сахихи Муслим", 10/227.

• [11] Әс-Субки, "Табақату әш-Шафиғи әл-кубра", 6/309.

• [12] https://www.aliftaa.jo/Question.aspx?QuestionId=2394