Рамадан сарыг эхлүүлэхэд шинэ сар (хилал)-ыг нүдээр харах зайлшгүй юу?

Сарны хуанлийн сарууд нь нэрнээсээ ч харагдаж байгаачлан, эхлэл ба төгсгөл нь сарны хөдөлгөөнөөр тодорхойлогддог. Рамадан мацгийг Рамадан сард барьдаг бөгөөд энэ сар жил бүр сарны хуанлиар өөрчлөгддөг тул мацгаа эхлүүлэхийн тулд эхлээд Рамадан сар эхэлснийг тогтоох шаардлагатай. Элч Пайгамбар (с.а.с.) “Шинэ сарыг (Рамаданы хилал) хараад мацгаа эхэл, шинэ сарыг (Шаввалын хилал) хараад баярла. Хэрвээ тэнгэр бүрхэг байвал одоо байгаа сарыг гуч хоног болтол гүйцээ.” (Муслим, Сийам, 19-20 [1081]; мөн үз. Бухари, Савм, 5, 11 [1900, 1909]) гэж айлдсан байна.

Энэ хадисийг шууд утгаар нь авч үзвэл шинэ сарыг нүдээр харахгүй бол мацаг эхлэхгүй, баярлахгүй гэсэн ойлголт төрж болох юм. Гэвч энэ талаар бусад уламжлалуудыг авч үзвэл, эдгээр хадисуудын зорилго тухайн цаг үеийн нөхцөлд хамгийн зохистой аргыг заах явдал байсан нь тодорхой болдог. Үнэхээр ч нэг уламжлалд Элч Пайгамбар (с.а.с.) “Бид бичиг үсэг, тооцоо мэдэхгүй эгэл ард түмэн. Бидэнд мэдэгдэж байгаа нь сар 29 эсвэл 30 хоногтой байдаг.” (Бухари, Савм, 13 [1913]; Муслим, Сийам, 15 [1080]) гэж айлдсан нь сарны эхлэлийг тогтооход тооцооллын аргыг ашиглаж болохыг заасан байна.

Шинэ сарыг нүдээр харсан эсэхээс үл хамааран сар өөрийн тогтмол хөдөлгөөнөө үргэлжлүүлж байдаг. Куръан Кэримд нар ба сар тодорхой тооцоогоор хөдөлдөг (эр-Рахман, 55/5), эдгээр нь өөр олон үүргийн хамт тооцооны хэмжүүр болгосон (эл-Эн’ам, 6/96), жилүүдийн тоо ба тооцоог мэдэхийн тулд сарны байрлалыг тогтоосон (Юнус, 10/5), тэнгэр, газар бүтээгдсэн үед арван хоёр сар бий болохоор тогтоосон (эт-Тевбе, 9/36), сар дэлхий дээр шинэ сар хэлбэрээр эхэлж, үе шаттайгаар өөр өөр хэлбэрээр харагддаг нь хүмүүс болон Хажийн цаг хугацааны хэмжүүр болдог (эл-Бакара, 2/189) гэж дурдсан байна.

Иймд Элч Пайгамбар (с.а.с.) сарны эхлэлийг тогтооход нүдээр харахыг цорын ганц арга гэж бус, тухайн цаг үеийн нөхцөлд хамгийн найдвартай арга байсан учраас зөвлөсөн байна. Шинэ сарыг ажиглахын зорилго нь Рамадан сар эхэлсэн эсэхийг тогтоох явдал юм. Тиймээс шинэ сарыг нүдээр харахаас гадна энэ зорилгод хүргэх өөр аргуудыг ашиглах боломжтой.

Өнөөдөр хүн төрөлхтөн технологийн өндөр хөгжилд хүрсэн тул сарны хөдөлгөөнийг маш нарийн ажиглах боломжтой болсон. Одоо хэдэн жилийн өмнөхөөс ч нарийн тооцоолсон залбирлын цагийн хуанли гаргах боломжтой болсон. Иймээс сарны хуанлийн саруудын эхлэлийг тооцооллын аргаар тогтоох нь зөвшөөрөгдөхүйц юм.

Эх сурвалж: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu