Шариат оюуны эрхийн тухай юу гэж үздэг вэ?

Исламын шашинд хүн бүр өөрийн хөдөлмөрийн үр шимийг хүртэх эрхтэй. Зохиолч бичсэн номынхоо, зохион бүтээгч бүтээсэн зүйлийнхээ эзэн байх ёстой. Энэ нь тэдний өмч гэж тооцогддог. Тиймээс хэн ч түүнийг хуулбарлах, хэвлэх, худалдах эрхгүй.

Мусульман хүн бусдын өмчийг аманат гэж үздэг. Учир нь Исламд бусдын үг, хөдөлмөр, бүтээлийг өөрийн мэт эзэмших, ашиглахыг хориглодог. Энэ нь аманатад хулгай хийх, жинхэнэ эзний эрхийг зөрчих, хохирол учруулах явдалд тооцогдоно. Шариатын дагуу ийм хүн шийтгэл хүлээж, олсон орлого нь харамд тооцогдоно.

Аллах Таала: «Бие биенийхээ эд хөрөнгийг буруу замаар бүү ид» гэж айлдсан («Бақара» сүрэг, 188-р аят). Мөн өөр нэг аятад: «Итгэл үнэмшилтэй хүмүүс ээ! Аллах болон элчид нь урвах хэрэг бүү хий. Хэрвээ тэгвэл та нар хоорондоо аманатаа мэдсээр байж зөрчиж эхэлнэ» гэжээ («Әнфәл» сүрэг, 27-р аят).

Элч Мухаммад (түүнд Аллахын энэрэл, амар амгалан байг): «Хэн ч өөрийн хөдөлмөрөөс илүү сайн (халал, цэвэр, эргэлзээгүй) хоол идэж байгаагүй. Аллахын элч Давуд ч өөрийн гараар хөдөлмөрлөж хооллодог байсан» гэжээ (Бухари). Мөн нэг хадист: «Мунафикын шинж гурван зүйл: яривал худал хэлнэ, ам өгвөл зөрчинө, аманат өгвөл хулгайлна» гэжээ (Бухари, Муслим).

Абдул Фаттах Абу Гудда өөрийн «Қиматуз зәман индәл уләмаи» номондоо: «Шинжлэх ухааны өгүүлбэр, үг хэллэгт зохиогчид нь буюу дамжуулагчид нь заавал ишлэл өгөх нь аманат» гэж бичсэн байдаг. Эрдэмтдийн хэлснээр, эртний захирагчид, ялангуяа халиф Мәмүн ном бичдэг эрдэмтэд, орчуулагчдад бүтээлийнх нь жингээр алт өгдөг байсан. Энэ шагнал нь номд зарцуулсан цаас, бэх, номын үнээс хавьгүй их байжээ («Ғаср ул-Мәъмүн», 1/377).

1988 оны 12-р сарын 10-15-нд (хижрийн 1409 оны жумада аль-аввал сарын 1-6-нд) Кувейт улсад болсон Исламын Фиқх академийн тавдугаар чуулганы «Эд хөрөнгийн бус эрхийн тухай» тогтоолд: «Гишүүд, шинжээчдийн "Эд хөрөнгийн бус эрх"-ийн тухай судалгааг хэлэлцэж, санал бодлыг сонссоны дараа дараах шийдвэрийг гаргав: Гуравдугаар зүйл: Бүтээлч, шинэ санаа, зохион бүтээлийн эрхийг хуулиар хамгаална. Эзэмшигч нь түүнийг хүссэнээрээ ашиглах эрхтэй. Түүнд халдахыг зөвшөөрөхгүй. Аллах – Мэдэгч» гэжээ. Монгол Улсын «Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай» хуульд зааснаар, зохиогчийн болон түүнд хамаарах эрхийг зөрчсөн тохиолдолд иргэний, эрүүгийн болон захиргааны хариуцлага хүлээлгэнэ. Мусульман нийгэм ч энэ хуулийг дагаж мөрдөх үүрэгтэй.

Хасан АМАНКУЛ

«Мунара» сонин, №1, 2021 он