Тээврийн хэрэгслээр зорчих үед фарз болон нафил намазыг уншиж болох уу?

Автомашин, автобус, онгоц, галт тэрэг зэрэг тээврийн хэрэгслээр зорчих үед нафил намазыг унших нь зөвшөөрөгддөг боловч энгийн нөхцөлд фарз намазыг уншихыг зохимжгүй гэж үздэг. Учир нь эдгээр тээврийн хэрэгслээр зорчих үед намазын зогсолт (кыйам), бөхийлт (рүкү), мөргөх (сэжде), чиглэлээ Кыбла руу хандуулах зэрэг фарз үйлдлүүдийг бүрэн гүйцэтгэх боломжгүй байдаг. Пайгамбар Мухаммад (с.а.с.) нафил намаз уншихдаа ямар ч чиглэлд байсан морин дээрээ намаз уншдаг байсан. Харин фарз намаз уншихдаа морин дээрээсээ бууж, Кыбла руу харж намазаа уншдаг байжээ (Бухари, Салат, 31 [400]). Амь нас, эд хөрөнгөд аюул учрах магадлалтай нөхцөлд, эсвэл газар шавартай байх, намаз унших тохиромжтой газар байхгүй зэрэг зайлшгүй тохиолдолд морин дээрээ фарз намаз уншихыг ч зөвшөөрдөг (Касани, Беда’и, 1/108).

Пайгамбарын үед болон мүжтахид имам нарын үед өнөөгийнх шиг тээврийн хэрэгсэл байгаагүй. Тухайн үед байсан тээврийн хэрэгсэл нь морь, тэмээ болон усан онгоц байсан. Ихэнхдээ хүмүүс өөрийн амьтнаар аялж, хүссэн үедээ зогсож, хүссэн үедээ үргэлжлүүлэн явдаг байсан тул амьтны нуруун дээр намаз унших шаардлага байгаагүй. Харин усан онгоцоор зорчигчид онгоц зогсож байвал энгийн газар байгаа мэт Кыбла руу харж, рүкү, сэжде хийж намазаа уншдаг байсан. Онгоц хөдөлж байвал боломжтой бол зогсоо байдалд рүкү, сэжде хийж, онгоцны хөдөлгөөнд тохируулан Кыбла руу харж уншдаг, хэрэв хүч хүрэхгүй бол сууж байхдаа рүкү, сэжде хийж намазаа уншдаг байсан (Самарканди, Тухфа, 1/156; Касани, Беда’и, 1/109).

Өнөө үед автобус, галт тэрэг, онгоцоор зорчих үед намазаа зогсоо болон Кыбла руу харж унших боломжгүй бол сууж байхдаа дохилтоор (има) уншиж болно. Мөн аяллын өмнө, дараа эсвэл зогсоол дээр намазаа нэгтгэн (жем) уншиж болно. Гэхдээ автобусны компаниуд зорчигчдын шашны хэрэгцээг харгалзан зогсоолын цагийг намазын цагтай давхцахаар зохицуулахыг зөвлөж байна. Жем зөвхөн үдээс хойш болон оройн намаз, орой болон шөнийн намазын хооронд хийж болно. Үдээс хойш болон оройн намазыг нэгтгэхдээ: үдээс хойшийн намазыг үдийн намазын дараа (жем-и такдим) эсвэл үдийн намазыг үдээс хойшийн намазын өмнө (жем-и тахир) уншиж болно. Орой болон шөнийн намазыг нэгтгэхдээ: шөнийн намазыг оройн намазын дараа (жем-и такдим) эсвэл оройн намазыг шөнийн намазын өмнө (жем-и тахир) уншиж болно. Жем хийх намазуудыг завсарлагагүй дараалан уншина. Мөн жем-и такдим үед эхний намаз эхлэхэд, жем-и тахир үед эхний намазын цагт жем хийхийг сэтгэлдээ зорино.

Эх сурвалж: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu