Зүүдэнд Аллахыг харах боломжтой юу?

"Зүүдэнд Аллахыг харах боломжтой юу?" гэсэн асуултад зарим эрдэмтэд боломжгүй, зарим нь боломжтой гэж хариулсан байдаг.

Имам Науауи (Аллах түүнийг өршөөг) хэлэхдээ: "Ал-Кази: "Эрдэмтэд зүүдэнд Аллахыг харах боломжтой, зөв гэдэг дээр санал нэгдсэн. Гэхдээ хэрвээ хүн зүүдэндээ Аллахыг Түүнд зохимжгүй бие махбодийн хэлбэрээр харвал, тэр нь (үзсэн зүйл нь) Аллахаас өөр зүйл гэж ойлгоно. Учир нь Хак Тааллаг ямар нэгэн зүйлтэй адилтгах боломжгүй" гэжээ.

Ибн аль-Бакиллани: "Зүүдэнд Аллахыг харах нь зүрхэнд бодол, төсөөлөл, таамаг төрүүлдэг. Энэ зүйл (бүтээлийн шинжтэй) болсон эсвэл болж буй үйл явдалд тохиолддог" гэжээ[1]. Бүтээгч Эзэнээ зүүдэндээ бие махбодийн зүйл шиг шууд утгаар нь (үнэн утгаар) ойлгож болохгүй. Учир нь Хүчит Аллахыг нүдээр харах боломжгүй. Тэр бол бүх өө сэв, дутагдлаас ангид, ариун. Куран Каримд:

﴿ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا ﴾

"Тэд (бүтээлийнхэн) Түүнийг мэдлэгээрээ бүрэн хамарч чадахгүй" [2] гэжээ.

Салаф салихин (анхны үеийн мусульманууд) зүүдэндээ Аллахыг харсан тухайг эрдэмтэд бэлгэдэлтэй (тавиил хийж) тайлбарласан. Имам Багауи (Аллах түүнийг өршөөг): "... Хүчит Аллахыг харах нь шударга ёсны мэдрэмж, баяр баясгалан, өгөөмөр сэтгэл, сайн сайханд илэрдэг. Хэрвээ зүүдэнд Аллах диваажин, уучлал, эсвэл тамаас авралыг амласан бол Түүний үг үнэн, амлалт нь биелнэ. Хэрвээ Аллах анхаарлаа хандуулбал, энэ нь Түүний ивээл; харин нүүрээ буруулбал, энэ нь нүглээс сэрэмжлүүлэг гэж ойлгоно. Куран Каримд:

﴿ أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآَخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ ﴾

"...тэд бол нөгөө ертөнцөд ямар ч хувьгүй, мөн Аллах тэдэнтэй ярилцахгүй, харцаа ч бэлэглэхгүй..." [3] гэжээ.

Зүүдэнд Аллах эд баялаг өгч байвал, хүн түүнийг авсан ч, тэр нь шалгалт, зовлон, өвчин гэж ойлгоно. Үүнийг бодож сэтгэл нь түгшиж, тайван бус болж, ингэснээр их буянд хүрнэ"[4].

Ийм гайхамшигтай зүүд зүүдэлсэн бол Аллахыг магтаж, талархах хэрэгтэй. Учир нь энэ бол нэгэн сайн үйл (бэлэг). Хүсвэл итгэлтэй хүндээ хэлж болно, хүсвэл хэлэхгүй байж болно. Зүүдэнд Аллахыг харах боломжгүй гэж үздэг хүмүүс үзэл бодлоо ингэж илэрхийлсэн:

ولو قال رجل: رأيت الله تعالى في المنام، قال الشيخ الإمام رئيس أهل السنة أبو منصور الماتريدي رحمه الله تعالى: هذا الرجل شر من عابد الوثن

"Хэрвээ хүн зүүдэндээ Аллахыг харсан гэж хэлбэл, Шейх Имам Ахли сунна тэргүүн Абу Мансур Матуриди (Аллах түүнийг өршөөг): "Энэ хүн шүтээн шүтэгчээс ч дор" гэжээ. Энэ асуудал Бухара ба Самаркандын шейхүүдийн дунд маргаан үүсгэсэн. Самаркандын шейхүүд (Аллах тэднийг өршөөг):

رؤية الله تعالى في المنام باطلة لا تكون لأن ما يرى في المنام لا يكون غير المرئي بل هو خياله، و الله تعالى منزه عن ذلك و ترك الكلام في هذه المسألة أحسن

"Аллахыг зүүдэнд харах боломжгүй, худал зүйл. Учир нь зүүдэнд үзсэн нь зөвхөн төсөөлөл төдий. Аллах Таала тийм зүйлээс ангид, ариун. Энэ талаар ярихгүй байх нь дээр"[5] гэжээ.

ДҮГНЭЛТ. Аллахыг зүүдэнд харах боломжгүй. Үзсэн зүйл нь зүгээр л төсөөлөлд тооцогдоно. Ийм зүүдийг хэнд ч ярих хэрэггүй. Зайлшгүй тохиолдолд ийм хачирхалтай зүүдийг Куран ба суннатад нийцүүлэн тайлбарлаж, бэлгэдэлтэй утгаар дамжуулна. Энэ үед "Түүнтэй (Аллахтай) төстэй юу ч байхгүй" [6] гэсэн зарчмыг баримталж, Хак Тааллад хэлбэр, дүрс, хэмжээ, хил, чиглэл өгч болохгүй. Аллахыг бүх өө сэв, дутагдлаас ангид, ариун гэж итгэнэ. Хамгийн зөвийг Аллах л мэднэ! МУИС Шариатын болон фатвагийн хэлтэс

• [1] Имам Науауи, Сахих Муслим тайлбар, 5/25.

• [2] "Та-Ха" сүрэг, 110-р аят.

• [3] "Али Имран" сүрэг, 77-р аят.

• [4] "Шарх ас-сунна", 12/227.

• [5] "Фатава Казихан", 3/329.

• [6] "Шура" сүрэг, 11-р аят.