Ифодаи «Хайр ва шар аз ҷониби Аллоҳ аст», ки дар Оменту зикр шудааст, чӣ маъно дорад?

Гуфтани «Хайр ва шар аз ҷониби Аллоҳ аст» маънои онро дорад, ки офарандаи инҳо Аллоҳ мебошад. Ин ибора барои таъкид ва баён кардани он аст, ки ҷуз Аллоҳ дигар офаридгоре нест. Ҷиҳати марбут ба инсон ин аст, ки хайр ва шарро банда бо иродаи ҷузъии худ интихоб мекунад. Аз ин рӯ, инсонҳо барои тамоми аъмоли нек ва бади худ масъуланд.

Тавре ки дар усули «Оменту» баён шудааст, ҳар як мусалмон ба тақдир ва ба он ки хайр ва шар аз ҷониби Аллоҳ офарида мешавад, имон меорад. Зеро дар олам ҳама чиз зери ирода, тақдир ва қудрати Ӯст. Дар олам ғайр аз Ӯ соҳиби ҳақиқии мулк ва қудрат, ё салоҳияти мудохилакунанда вуҷуд надорад. Аммо ризоияти Аллоҳ ба хайр аст, ба шар бошад ризо надорад. Касе ки хайрро интихоб кунад, мукофот мегирад ва касе ки шарро интихоб кунад, ҷазо мебинад. Шар аз ҷониби Аллоҳ буданаш маънои онро дорад, ки барои ба вуҷуд омадани амали банда, офаридани Аллоҳ зарур аст. Вагарна Аллоҳ аз анҷом додани аъмоли бади бандагон розӣ намешавад ва шарро низ амр намекунад.

Аллоҳи Мутаол (ҷ.ҷ.) ягона зоти ҳаким ва муназзамест, ки ба маънои мутлақ амал мекунад. Дар офаридани шар низ ҳикматҳое вуҷуд доранд. Барои он ки зинда аз мурда, нек аз бад, хайр аз шар фарқ карда шавад, Аллоҳ ашёро бо зиддиятҳояшон офаридааст. Ғайр аз ин, ба инсон роҳҳои ҳифз аз шар ва чизҳои бадро нишон дода, қудрат ва тавоноии дурӣ ҷустан аз шарро додааст. Агар дар дунё шар намебуд, маънии хайр фаҳмида намешуд ва ҳикмати дунё ҳамчун ҷаҳони имтиҳон амалӣ намегардид. Шар мувофиқи адолат ва ҳикмати Аллоҳ, ё барои васила шудан ба хайре, ки баъд меояд, ё барои дур кардани шари бадтар офарида шудааст.

Дар ҳар амале, ки бо қудрати Аллоҳ (ҷ.ҷ.) ба вуҷуд меояд, метавонад барои шахс ё ҷомеа манфиатҳое бошад. Ҳар чизе, ки мо онро шар ё хайр мебинем, мумкин аст дар натиҷа он тавре ки мебинем, набошад. Дар як оят ин масъала чунин баён шудааст: «Шояд чизе, ки шумо онро дӯст намедоред, барои шумо хайр бошад. Ва шояд чизе, ки дӯст медоред, барои шумо шар бошад. Шумо намедонед, Аллоҳ медонад.» (ал-Бақара, 2/216)

Сарчашма: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu