Вақти намозИътиқоф дар забони арабӣ маънои «дар як ҷо мондан, як корро пайваста анҷом додан, худро дар як макон маҳкам кардан»-ро дорад. Дар шариат бошад, маънояш ин аст, ки шахс бо нияти иътиқоф дар масҷиде, ки азон ва иқомат хонда мешавад, бо рӯза гирифтан муддати муайян дар ҳамон ҷо мемонад.
Ҳукми иътиқоф вобаста ба навъаш гуногун аст:
Иътиқофи воҷиб. Ин навъи иътиқоф вақте воҷиб мешавад, ки шахс бо забон ё бо амал, ё бо шарт кардани коре, ба худ иътиқофро лозим кунад. Масалан, агар касе гӯяд: «Барои ризоияти Аллоҳ як ё зиёда рӯз иътиқоф мекунам», бар ӯ воҷиб мешавад, ки онро иҷро кунад.
Иътиқофи суннати муаккада. Гузаронидани даҳ рӯзи охири моҳи Рамазон дар иътиқоф – суннати муаккада аст. Аммо ин суннати кифоя мебошад, яъне агар як нафар аз аҳли масҷид онро анҷом диҳад, дигарон аз ҷавобгарӣ озод мешаванд. Аз Оиша модари мӯъминон ривоят шудааст:
«Расули Худо то вафоташон даҳ рӯзи охири Рамазонро дар иътиқоф мегузаронданд. Баъд аз он занҳояшон низ ин амалро анҷом медоданд».
Иътиқофи мустаҳаб. Дар дигар вақтҳо иътиқоф кардан – мустаҳаб аст. Рукни иътиқоф – дар масҷид нишастан, шарташ – рӯза гирифтан мебошад. Паёмбари Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармудаанд:
«Иътиқоф танҳо бо рӯза мешавад».
Ин ҳукм ба иътиқофи воҷиб ва суннати муаккада дахл дорад. Иътиқофи назр ва суннат бояд ҳадди ақал як рӯз бошад, зеро рӯза камтар аз як рӯз намешавад. Касе, ки нияти якрӯза иътиқоф мекунад, бояд рӯз ва шабро дар масҷид гузаронад. Аммо дар иътиқофи мустаҳаб, каме нишастан ҳам кофист. Яъне агар ҳангоми ворид шудан ба масҷид нияти иътиқоф кунад, то баромаданаш иътиқоф ҳисоб мешавад.
Мардон иътиқофро бояд дар масҷиде, ки намози ҷамоат хонда мешавад, анҷом диҳанд, занон бошанд, метавонанд дар хона дар ҷое, ки барои намоз ҷудо шудааст, иътиқоф кунанд. Ҳар талаботе, ки барои мард дар масҷид аст, барои зан дар хона низ воҷиб мешавад. Агар шахси иътиқофкунанда ҳамсарашро бӯса ё оғӯш кунад ё бе узри шаръӣ аз макони иътиқоф як соат берун равад, ба ақидаи Абу Ҳанифа, иътиқофаш мешиканад. Дар дохили масҷид хӯрдан, нӯшидан, хобидан ва сухани нек гуфтан ҷоиз аст. Барои эҳтиёҷоти шаръӣ (мисли рафъи ҳоҷат, ғусл барои покшавӣ ва ғайра) аз масҷид баромадан иҷозат дода мешавад.
Иътиқоф бо мақсади ибодат анҷом дода мешавад. Иътиқоф яке аз роҳҳои беҳтарини тарбияи нафс аст. Шахсе, ки ба иътиқоф медарояд, худро барои ибодати Парвардигораш танҳо мекунад. Ҳамин тавр, қалби инсон аз машғулиятҳои дунявӣ дур шуда, оромиш меёбад. Ҳамчунин, иътиқоф дар даҳ рӯзи охири Рамазон эҳтимоли мувофиқ омадани он бо шаби Қадрро зиёд мекунад. Аз Оиша ривоят шудааст:
«Паёмбар дар даҳ рӯзи охири Рамазон шабҳояшро бо ибодат мегузаронд, аҳли хонаводаро барои намоз бедор мекард ва ба занҳояш наздик намешуд».
Инчунин Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармудаанд:
«Шаби Қадрро дар даҳ шаби охири Рамазон ҷустуҷӯ кунед».
Аз ин рӯ, мусалмонон бояд дар вақти иътиқоф аз суханони бад дурӣ ҷӯянд ва вақти худро бештар ба намоз, илм, зикр, қироати Қуръон ва намози шаб бахшанд.
Медет Қурмашулӣ,
Мутахассиси бахши шариат ва фатвои КМДБ
Маҷаллаи «Имон», №3, соли 2024
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.