Намози ибодат кай ва дар кадом ҳолатҳо аз зиммаи мусалмон соқит мешавад?

Бар ҳар мусалмоне, ки ақли солим дорад ва ба синни булуғ расидааст, намоз фарз аст. Касе, ки ин шартҳоро надорад, ба намоз мукаллаф нест. Чунончи Паёмбари Акрам (с.а.с.) дар як ҳадис масъулиятро аз кӯдакон ва ашхоси ақлашон солим нест бардоштааст. (Абӯ Довуд, Худуд, 16 [4398]; Ибн Можа, Талоқ, 15 [2041])

Дар баъзе ҳолатҳо, барои шахсоне, ки мушкили саломатӣ доранд, низ намоз соқит мешавад. Ба ақидаи ҳанафиён, шахсе, ки ҳатто бо ҳаракат додани сар ҳам қодир ба хондани намоз нест, чизе бар ӯ воҷиб нест. Агар дар натиҷаи ин беморӣ вафот кунад, чун имкони қазои намозҳои хонданашударо пайдо накардааст, бе қарз назди Худо ҳозир мешавад. Агар шифо ёбад ва намозҳои хонданашудааш аз як рӯзи (панҷ вақт) намоз зиёд набошад, қазо карданаш лозим аст. Агар шумора аз ин бештар бошад, мувофиқи назарияи саҳеҳ, қазо воҷиб нест. Барои шахсе, ки беҳуш мондааст, низ ҳукмҳо вобаста ба давомнокии беҳушӣ ҳамин гунаанд. (Касонӣ, Бадоъи, 1/106, 107, 108) Имоми Шофеъӣ гуфтааст, ки агар беҳушӣ тамоми вақти як намозро фаро гирад, қазо воҷиб намешавад. (Ширбини, Муғни-л-муҳтоҷ, 1/314)

Шахсе, ки тамоми умрашро бемори бистарӣ мегузаронад, агар наметавонад аз бистар бархезад ва таҳорат гирад ё касе барои гирифтани таҳорат надорад, бо хишт, сафол ё санг, ки дар паҳлӯяш дорад, таяммум мекунад. Агар наметавонад мустақилона аз бистар бархезад ва рӯ ба қибла шавад, ва ёрдамкунанда ҳам надорад, дар ҳолати хобида, то ҷое ки метавонад рӯяшро ба қибла гардонад, бо ишора намоз мехонад. (Сарахсӣ, ал-Мабсут, 1/212-213; Касонӣ, Бадоъи, 1/106-107)

Шахсе, ки бинобар беморӣ наметавонад мустақилона таяммум кунад ва ёрдамкунанда ҳам надорад, метавонад худро мисли шахси таҳоратдошта ҳисобида, агар хоҳад, намозро бо ишора хонад; ё агар хоҳад, намозро ба қазо гузорад; агар шифо ёбад, қазо мекунад, агар шифо наёбад, масъулият аз ӯ соқит мешавад. (Ибн Нуҷайм, ал-Баҳр, 1/168, 172; Ҳаскафӣ, ад-Дурру-л-мухтор, 39; Ибн Обидин, Радду-л-мухтор, 1/252-253)

Сарчашма: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu