Вақти намозНисоб маънояш "меъёр" аст. Дар шариат, нисоб маънои онро дорад, ки "ҳадди ақалли дороие, ки зикотро фарз мегардонад". Ин меъёр вобаста ба навъи дороӣ фарқ мекунад. Агар дороӣ ба меъёри нисоб расида бошад ва як сол (бо тақвими қамарӣ) дар ихтиёри шахс бимонад, бар ӯ додани зикот воҷиб мегардад. Шарт аст, ки дороии зикотшаванда дар аввали сол ва охири сол ба меъёри нисоб баробар бошад.
Навъҳои дороие, ки зикоташ воҷиб аст: чорвои чарогоҳӣ (шутур, гов, гӯсфанду буз, асп), тилло ва нуқра, молу колои тиҷоратӣ ва саҳмияҳо, маҳсулоти кишоварзӣ ва боғдорӣ. Аз чорвои хонагӣ, ки беш аз ним сол дар саҳро мечарад (гӯсфанд, буз, гов, шутур, асп), зикот дода мешавад.
Меъёри нисоб ва миқдори зикоти чорвои асосӣ чунин аст:
Нисоби гӯсфанду буз – 40 сар. Агар шумораашон аз 40 кам бошад, зикот фарз нест. Аз 40 то 120 – 1 сар гӯсфанд, аз 121 то 200 – 2 сар, аз 201 то 399 – 3 сар. Баъд аз ҳар сад сар – 1 сар гӯсфанд. Масалан, 400 сар – 4 гӯсфанд, 500 сар – 5 гӯсфанд. Гӯсфанду буз якҷо ҳисоб мешаванд.
Нисоби гов – 30 сар. Агар гов аз 30 кам бошад, зикот воҷиб нест. Аз 30 то 39 – 1 гови яксола, аз 40 то 59 – 1 гови дусола, аз 60 то 69 – 2 гови яксола, аз 70 то 79 – 1 гови яксола ва 1 дусола. То 60 сар, танҳо гови дусола дода мешавад. Баъд аз он, ҳисоб ҳар даҳ сар тағйир меёбад. Гов, шутур, гусола, гови яксола, гови дусола – ҳама якҷо ҳисоб мешаванд.
Нисоби шутур – 5 сар. Агар шутур аз 5 кам бошад, зикот фарз нест. Аз 5 то 9 – 1 гӯсфанд, аз 10 то 14 – 2 гӯсфанд, аз 15 то 19 – 3 гӯсфанд, аз 20 то 24 – 4 гӯсфанд; аз 25 то 35 – як шутури яксола (бинт маҳад), аз 36 то 45 – як шутури дусола (бинт лабун), аз 46 то 60 – як шутури сесола (ҳиққа), аз 61 то 75 – як шутури чорсола (ҷазъа), аз 76 то 90 – ду шутури дусола (бинт лабун), аз 91 то 120 – ду шутури сесола (ҳиққа).
Ба ақидаи Имом Абу Ҳанифа (Аллоҳ раҳматаш кунад), аз асп низ мисли шутур, гов, гӯсфанд ва буз зикот дода мешавад. Агар аспҳо модина ё омехта бошанд ва арзиши умумии онҳо ба нисоб расад, бояд 2,5% (1/40) аз арзиши умумии онҳо зикот дода шавад. Агар ҳамаи аспҳо нар бошанд, ё барои саворӣ, кор ва рӯзгор истифода шаванд ва бештарини сол дар хона бо хӯроки одамон нигоҳ дошта шаванд, зикот воҷиб нест. Дар мазҳаби ҳанафӣ ба ҷои додани худи чорво, додани арзиши бозории он дар рӯзи додани зикот низ ҷоиз аст.
Барои муайян кардани нисоби пул ё молу колои тиҷоратӣ, меъёри тилло ё нуқра асос гирифта мешавад. Нисоби тилло – 20 динор аст. 1 динор тақрибан 4,25 грамм, пас 20 динор тақрибан 85 грамм мешавад. Нисоби нуқра – 200 дирҳам аст. 1 дирҳам тақрибан 2,975 грамм, пас 200 дирҳам тақрибан 595 грамм мешавад.
Зикоти маҳсулоти заминро ушр меноманд. Дар арабӣ ушр маънояш "як даҳум" аст. Паёмбари Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) мефармояд:
«Ҳосили замине, ки бо борон ё оби ҷорӣ об дода мешавад, як даҳумаш, ва он ки бо сатил об дода мешавад, як бистумаш зикот дода мешавад».
Медет ҚУРМАШУЛӢ,
Мутахассиси бахши шариат ва фатвои КМДБ
Маҷаллаи «Имон», №12, соли 2023
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.