Вақти намозИмрӯзҳо дар ҷомеа масъалаи бастани ақди никоҳ тавассути телефон ё интернет зиёд ба миён меояд. Дар чунин ҳолатҳо, домод дар як ҷо, арӯс дар ҷои дигар ва шоҳидон низ дар макони дигар ҳузур доранд. Оё чунин никоҳ аз нигоҳи шариат дуруст аст?
Олимони маъруфи муосир ва созмонҳои фатво ин масъаларо муфассал таҳқиқ намуда, бар асоси далелҳои шариатӣ посух додаанд. Аз ҷумла, Шӯрои уламо оид ба фатво ва даъват дар Ироқ, олимони маъруф чун Ваҳба Зуҳайлӣ, Мустафо Зарқо ва дигарон гуфтаанд, агар хавфи фиреб ва беҳурматӣ ба шариат набошад, бастани ақди никоҳ тариқи онлайн дуруст аст («Мажалла ал-фиқҳ ал-исломӣ», 2/867-888).
Ҳамзамон, Шӯрои уламоии Академияи фиқҳи исломӣ, Кумитаи доимии фатво дар Арабистони Саудӣ, Шӯрои уламоии Дорулулуми Покистон ва олимон чун Муҳаммад Юсуф Баннурӣ, шайх Муҳаммад Тақӣ Усмонӣ ва дигарон ба сабаби набудани шартҳои шариатӣ бастани никоҳ тариқи онлайнро дуруст намедонанд ва чунин фатво додаанд («Маҷмӯаи қарорҳои ҷаласаи аввалини Академияи фиқҳи исломӣ», саҳ. 10; «Фатово Дорулулум», 3/558; «Фатово Усмонӣ», 2/204).
Олимони мазҳаби ҳанафӣ аз қадим қайд кардаанд, ки барои иҷоб (пешниҳод) ва қабул (қабул кардан) чанд шарт вуҷуд дорад, ки яке аз онҳо – дар як маҷлис будани тарафҳо мебошад. Алоуддин Касонӣ (Аллоҳ ӯро раҳмат кунад) дар ин бора мегӯяд:
«Агар ба шарти макони бастани ақди никоҳ назар кунем, пас он аст, ки ҳар ду ҷониб (домод ва арӯс) дар як маҷлис бошанд. Иҷоб ва қабул бояд дар як маҷлис сурат гирад. Агар маҷлисҳо ҷудо бошанд, ақди никоҳ дуруст намешавад», – гуфтааст («Бадоъиъ ус-саноъиъ», 2/232).
Алоуддин Ҳаскафӣ (Аллоҳ ӯро раҳмат кунад) низ дар ин маврид мегӯяд:
«Яке аз шартҳои иҷоб ва қабул – дар як маҷлис будани ҳар ду ҷониб аст», – гуфтааст («Раддул мухтор», 4/76).
Ибни Обидин низ дар китоби «ал-Баҳр ур-Роиқ» овардааст:
«Вақте маҷлисҳо ҷудо бошанд, ақди никоҳ дуруст намешавад. Агар яке аз тарафҳо ҳангоми иҷоб (пешниҳод) аз ҷой бархезад ё ба кори дигар машғул шавад, иҷоб беэътибор мегардад... Агар ҳангоми савор шудан бар асп ё ҳангоми роҳ рафтан никоҳ баста шавад, дуруст нест. Аммо агар ҳар ду дар як киштӣ бошанд, дуруст мешавад, зеро киштӣ ҳукми як маконро дорад», – гуфтааст («Раддул мухтор», 4/76).
Ҳангоми бастани ақди никоҳи шариатӣ, домод, арӯс ва шоҳидон бояд дар як маҷлис бошанд. Ин шарт далели асосии фатвоҳоест, ки никоҳи онлайнро нодуруст мешуморанд. Ҳамчунин, дар шароити имрӯза касе кафолат дода наметавонад, ки никоҳ тариқи онлайн ба фиреб ва дигар амалҳои номатлуб оварда намерасонад.
Ҳасан Амонқул,
Рӯзномаи «Мунара», №3, соли 2020
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.