Вақти намозИскот маънои онро дорад, ки баъд аз вафоти шахс, барои иҷро накардани баъзе вазифаҳои динӣ, ба монанди рӯза, қурбонӣ, назр, каффорат, ки дар вақти зиндагиаш бо сабабҳои гуногун иҷро накардааст, фидя дода мешавад ва бо ин роҳ шахс аз ин гуна қарзҳои худ халос мешавад. Дар Қуръон омадааст: «Ва бар касоне, ки қудрати рӯза гирифтан надоранд, фидя — сер кардани як мискин воҷиб аст.» (ал-Бақара, 2/184). Бино ба ин оят, касоне, ки қудрати рӯза гирифтан надоранд ё бо сабаби узр дар моҳи Рамазон ва дигар вақтҳо рӯза гирифта наметавонанд, бояд барои ҳар рӯзи рӯза фидя диҳанд. Аксари фақеҳон бар ин ақидаанд, ки иллати ҳукми фидя додан ба ҷои рӯза дар ин ояти шариф «аъҷз» (нодорӣ/нотавонӣ) мебошад ва барои касоне, ки бо ё бе узр рӯза нагирифтаанд ва қабл аз қазо кардан вафот кардаанд, низ бояд фидя дода шавад, ҳатто ин шахсон бояд дар ин бора васият кунанд. Аз ҷиҳати нотавонӣ дар рӯза гирифтан, ҳолати шахси фавтида ба ҳолати касоне, ки бо сабаби узр рӯза гирифта наметавонанд, қиёс карда мешавад. Агар шахси фавтида дар ин бора васият карда бошад, ин қиёс боз ҳам қавитар мешавад. Агар васият накарда бошад, ворисон маҷбур нестанд, ки ин корро кунанд. Агар шахси фавтида мерос нагузошта бошад ё моли гузоштаи ӯ намерасад, ворисон метавонанд аз моли худ ба унвони садақа (табарруъ) фидя диҳанд. Искоти рӯза ба ин тарз ба ҳукми дин мувофиқ аст.
Аммо нисбат ба искоти намоз: дар Қуръон ва Суннат ҳеҷ далел ё ишорае вуҷуд надорад, ки қарзи намоз бо фидя пардохта шавад. Аз ин рӯ, наметавон гуфт, ки қарзи намоз бо фидя соқит мешавад. Аммо кӯмак ба ниёзмандон ба номи шахси фавтида мисли садақаи ҷорӣ ҳисобида мешавад ва умед аст, ки сабаби бахшиши гуноҳҳо ва зоҳир шудани мағфирати Худо гардад. Чунончи дар Қуръон омадааст: «Бешак, некӣҳо бадиро нест мекунанд.» (Ҳуд, 11/114). Аммо амалие, ки «девр» ном дорад ва маънояш додани маблағи муайян ба фақир ва пас аз гирифтани он, гӯё бо эҳсоси масъулият, фақир онро ба шахси дода бармегардонад ва ин қабул ва ҳибаро то пурра шудани маблағи лозим такрор мекунанд, ягон асоси ақлӣ ё нақлӣ надорад.
Дар доираи имконот ба фақирон садақа додан, корҳои хайр анҷом додан, ба муассисаҳои хайриявӣ кӯмак расондан, беҳтарин амалест, ки бозмондагон метавонанд барои шахси фавтида анҷом диҳанд. Аммо агар дар байни ворисони шахси фавтида кӯдакон бошанд (ғайр аз васияти фавтида), аз моли онҳо искот ё садақа додан ва онҳоро зиён расондан ҷоиз нест. (Ибн Нуҷайм, ал-Баҳр, 4/117; Ибн Обидин, Раддул-муҳтор, 2/240-241)
Бино ба назарияи асосии мазҳаби Шофеӣ, на иҷро кардани ибодатҳо ба мисли намоз ё эътикофи назрӣ аз тарафи наздикони шахси фавтида ва на пардохти фидя барои ин қарзҳо дуруст нест. (Нававӣ, ал-Маҷмуъ, 6/372)
Сарчашма: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.