Вақти намозБаъзан мебинем, ки баъзеҳо ҳангоми намоз поҳояшонро хеле васеъ мегузоранд. Ҳангоми намози ҷамоатӣ низ пояшонро ба пои шахси паҳлӯяшон мерасонанд ва инро суннат мешуморанд. Аммо чунин рафтор метавонад диққати шахси паҳлӯяшро парешон кунад. Дар ин бора Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармудаанд:
«На ба худ ва на ба дигарон зарар расондан ҷоиз нест», – таъкид кардаанд (Ҳоким).
Чаҳор имоми мазҳаб низ намоз хондан бо поҳои васеъро тавсия надодаанд. Ин амал аз фаҳмиши нодурусти баъзе ҳадисҳо ба вуҷуд омадааст. Барои дуруст фаҳмидани ин масъала, бояд ба гуфтаҳои уламои асри наздик ба Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) муроҷиат кард, зеро онҳо ҳадисҳоро беҳтар медонистанд ва мувофиқи он қарор содир мекарданд.
Дар китоби маъруфи мазҳаби ҳанафӣ «Иғлаус-сунан» чунин омадааст: Аз Нуъмон ибни Башир (разияллоҳу анҳу) ривоят аст: Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ба мардум нигоҳ карда, се бор гуфтанд: «Сафҳои худро рост кунед!» Ва гуфтанд: «Қасам ба Худо, ё сафҳоятонро рост мекунед, ё Худованд миёни дилҳоятон ихтилоф меандозад». (Нуъмон гуфт:) «Ман дидам, ки шахсе китфашро ба китфи ҳамсафаш, зонуяшро ба зонуи ҳамсафаш ва пояшро ба пои ҳамсафаш мерасонд» (Абу Довуд).
Аз Анас ибни Малик (разияллоҳу анҳу) ривоят аст: «Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуданд: "Сафҳои худро рост кунед, зеро ман шуморо аз пуштам низ мебинам". Мо китфамонро ба китфи ҳамсафамон ва поямонро ба пои ҳамсафамон мерасондем» (Бухорӣ). Имрӯз баъзеҳо ин ҳадисро калима ба калима қабул карда, пояшонро ҳатман ба пои шахси паҳлӯяшон мерасонанд ва то анҷоми намоз худро маҷбур мекунанд, ки ҳамин тавр истанд. Дар асл, китф ба китф, зону ба зону ва по ба по расондан кори душвор аст. Аммо,
«Худо ҳеҷ касро беш аз тавонаш вазифадор намекунад» («Бақара», 286).
Ягон кас наметавонад ҳамаи аъзоро ба ҳамдигар пурра расонад, зеро қад ва андозаи намозгузорон гуногун аст. Маънои ҳадис ин аст, ки барои рост кардани саф, аъзои зикршударо дар як хат гузоштан лозим аст. Яъне, китф, гардан ва поҳо дар як хат бошанд. Агар по ба по расондан суннати муайяни намоз мебуд, саҳобаҳо онро ҳамеша иҷро мекарданд, вале чунин нашуд. Уламои дин низ мефаҳмонанд, ки ин ҳадис ба вақти иқомат ва сафро рост кардан дахл дорад, на ба вақти худи намоз.
Дар мавриди он ки ҳангоми намоз поҳо то чӣ андоза бояд ба ҳам наздик бошанд, назарҳо гуногунанд. Дар мазҳаби шофеӣ гуфта шудааст, ки «як қарс фосила бошад». Уламоёни мазҳаби ҳанбалӣ ва малики мегӯянд, ки поҳоро на хеле васеъ ва на комилан ба ҳам расонда, балки ба таври миёна ва оддӣ гузоштан мустаҳаб аст.
Дар мазҳаби ҳанафӣ бошад, ҳангоми истодан фосилаи байни поҳо бояд ба андозаи чор ангушт бошад (суннат), зеро ин ҳолат ба хушӯъ (тавозӯъ ва оромӣ) наздиктар аст (Ҳошияту Ибн Обидин, 1/479). Аммо ин меъёр барои касоне аст, ки далеле барои васеъ гузоштани по надоранд. Агар шахс ҷуссаи калон дошта бошад ва барои нигоҳ доштани тавозун пояшро каме васеътар гузоштан лозим шавад, ба ӯ иҷозат дода мешавад, ки ба таври оддӣ ва мувофиқ истад. Зеро мақсад ин аст, ки ҳангоми истодани тӯлонӣ низ оромӣ ва тавозӯъ нигоҳ дошта шавад.
Ҳасан АМАНҚУЛ,
Мудири бахши ислоҳоти динии Кумитаи исломии Тоҷикистон
Рӯзномаи «Минора», №7, соли 2023
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.