Оё динҳои осмонӣ, ки қабл аз ислом буданд, метавонанд ислом номида шаванд?

Ислом маънои таслим шудан, фармонбардорӣ ва итоат ба Худоро дорад. Тибқи Қуръон, ислом ин аст, ки инсон худро танҳо ба Худо таслим кунад, Ӯро бандагӣ намояд ва танҳо Ӯро ибодат кунад. Ин талаботи тавҳид аст. Бо ин маъно, ислом на танҳо дине аст, ки паёмбари охирин Муҳаммад (с.а.с.) овардааст, балки низоми эътиқодест, ки ҳамаи паёмбарон овардаанд. Аз ин ҷиҳат, вазифаи ҳамаи паёмбарон дар даъват ба асосҳои имони инсонӣ яксон аст. Бинобар ин, даъвати аввалини ҳамаи паёмбарон тавҳид мебошад. Зеро тавҳид оғози роҳ ба сӯи ҳақ ва қадами аввал дар имон ба Худо аст. Парвардигор ба ҳар паёмбаре, ки фиристодааст, чунин амр кардааст: «Мо пеш аз ту ҳеҷ расуле нафиристодем, магар он ки ба ӯ ваҳй кардем: “Илоҳе ҷуз Ман нест; пас, ба Ман ибодат кунед.”» (ал-Анбиё, 21/25)

Пайғамбарӣ бо инсон ва паёмбари аввал Ҳазрати Одам (а.с.) оғоз ёфта, бо Муҳаммад (с.а.с.) ба поён расидааст. Аз ин рӯ, асоси дине, ки Худо тавассути паёмбарон дар замонҳои гуногун фиристодааст, як аст ва ҳамаи онҳоро «ислом» ва пайравонашонро «мусулмон» меноманд. Қуръони Карим инро ошкоро баён мекунад: «Худо шуморо ҳам пештар ва ҳам дар ин Қуръон мусулмон номид.» (ал-Ҳаҷ, 22/78)

Дар ояти «Иброҳим на яҳудӣ буд ва на насронӣ; балки ӯ мусалмони ростин ва Худоро якто параст буд.» (Оли Имрон, 3/67) барои Ҳазрати Иброҳим (а.с.) истилоҳи мусалмон истифода шудааст. Ҳамчунин, дар ояти «Ба Худо, ба он чӣ бар мо нозил шудааст, ба он чӣ бар Иброҳим, Исмоил, Исҳоқ, Яъқуб ва насли онҳо нозил шудааст, ба он чӣ ба Мусо ва Исо дода шудааст ва ба он чӣ ба дигар паёмбарон аз ҷониби Парвардигорашон дода шудааст, имон овардем. Мо байни онҳо фарқ намегузорем ва бигӯед: мо низ мусулмонем.» (ал-Бақара, 2/136) низ баён шудааст, ки паёми ҳамаи паёмбарон дар асл як ва ҳамон ислом аст. Аммо бо шакли имрӯзааш, яҳудият ва насроният ба шакле, ки ба паёмбарон нозил шудааст, ҳифз нашудаанд, бинобар ин, ин динҳоро бо ин шакл ислом номидан мумкин нест. Дар асл, дар принсипҳои асосии дини ҳақ тағйирот нест. Аммо Худованди Мутаол (ҷ.ҷ.) бо гузашти замон дар шакли ибодатҳо ва баъзе аҳкоми муомилот тағйирот ворид кардааст. Яҳудиён ва насрониёнро ғайримусулмон номидан, сабабаш ин аст, ки онҳо ба паёмбари охирини ислом Муҳаммад (с.а.с.) ва дине, ки бо ӯ фиристода шудааст, имон намеоранд.

Сарчашма: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu