Вақти намозПешпардохт (задаток) маблағест, ки барои харидани мол ё иҷораи амвол як қисми пулро пешакӣ пардохт мекунанд. Агар харидор молро бигирад, пешпардохт ба ҳисоби арзиши мол дохил мешавад. Аммо агар харидорӣ сурат нагирад, пешпардохт дар ихтиёри фурӯшанда мемонад.
Пешпардохт кафолат медиҳад, ки харидор шартномаро иҷро мекунад ва молро аз дигар кас намехарад. Инчунин, он нишон медиҳад, ки харидор воқеан қасди харид карданро дорад.
Олимони мазҳаби молики, шофеӣ ва ҳанафӣ чунин шартномаро дуруст намедонанд, зеро инро гирифтани моли дигарон бе иваз ва бе сабаб мешуморанд. Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи васаллам) чунин муомиларо манъ кардаанд (Ибни Можа).
Аммо Аҳмад ибни Ҳанбал ин шартномаро ҷоиз донист ва далел овард, ки:
«Нофеъ ибни Абдулҳорис, агар Умар розӣ шавад, заминро бигирад, агар розӣ нашавад, 400 дирҳамро ба Суфвон гузорад, бо чунин шарт аз Суфвон ибни Умайя дар Макка заминро ба 4000 дирҳам харид»
(Бухорӣ). Умар ибни Хаттоб (Аллоҳ аз ӯ розӣ бод) инро рад накард. Инчунин, Аҳмад ибни Ҳанбал ҳадиси зикршударо, ки ин шартномаро манъ мекунад, заиф донист.
Фақеҳи муосир Зуҳайлӣ мегӯяд: «Имрӯзҳо муомила бо пешпардохт, ки агар шартнома иҷро нашавад, маблағ дар ихтиёри фурӯшанда мемонад, хеле паҳн шудааст. Ба назари ман, бо такя ба урф, ин шартнома дуруст аст ва чунин муомила ҳалол мебошад. Зеро ҳадисҳое, ки дар бораи ҳаром ё ҳалол будани он омадаанд, саҳеҳ нестанд» («Ал-фиқҳ ал-исломӣ ва адиллатуҳу», 4/485). Бинобар ин, «Байту-т-тамуил ал-Кувайтӣ» (Хонаи молиявии Кувайт) низ ба назарияи Аҳмад ибни Ҳанбал пайравӣ карда, бар асоси он фатво додааст («Ал-фатова аш-шаръия фи ал-масаил ал-иқтисодия», маҷмӯаи солҳои 1979-89, саҳ. 31-33).
Ҳамчунин, Академияи байналмилалии фиқҳи исломӣ дар иҷлоси ҳаштуми худ чунин қарор баровард:
«Агар пешпардохт барои муддати муайян муайян шавад ва дар ин муддат мол гирифта шавад, маблағи пешпардохт ба ҳисоби арзиши мол дохил мешавад. Аммо агар шарт иҷро нашавад, маблағ дар ихтиёри фурӯшанда мемонад» (Маҷаллаи Академияи фиқҳи исломӣ, №8, 1/641).
Бо дарназардошти он, ки имрӯз дар муомилаҳои молиявӣ фиреб ва беҷавобгарӣ зиёд шудааст, Шӯрои уламоёни Кумитаи исломии Тоҷикистон чунин фатво додааст: «Дар раванди харидуфурӯш, агар харидор молро нагирад, фурӯшанда метавонад пешпардохтро барои худ нигоҳ дорад. Пешпардохт бо мувофиқаи тарафайн муайян мешавад ва он як қисми арзиши мол ба ҳисоб меравад».
Ҳасан АМАНҚУЛ
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.