Вақти намозСавол: Калимаҳои «Иншалло», «Машалло», «Субҳаналло» дар кадом ҳолатҳо гуфта мешаванд? Оё маънои онҳоро ба тоҷикӣ гуфтан ҷоиз аст?
Ҷавоб: «Иншалло» маънои «Агар Худо хоҳад», «Бо иродаи Аллоҳ» дорад ва шахси диндор ҳангоми ният кардан ба кори оянда, бо ин калима ризоияти Аллоҳро баён мекунад. «Субҳаналло» маънои «Худо аз ҳар гуна нуқсон пок аст», «Худо аз ҳама айбҳо пок аст» буда, одатан ҳангоми ҳайрат ё тарс гуфта мешавад.
«Машалло» маънои «Он чизе, ки Аллоҳ хост» дошта, ҳангоми таъриф ё ҳайрат аз кори нек истифода мешавад.
Ин калимаҳо ба тасбеҳ ва ёдоварии Аллоҳ дохил мешаванд. Афзалият ва замони гуфтанашон дар Қуръон ва ҳадис зикр шудааст.
Абӯ Лайс ас-Самарқандӣ мегӯяд: «Ҳар кас ин ҳафт калимаро ҳамеша бигӯяд, дар назди Аллоҳ ва фариштагон мақоми баланд меёбад, агарчи гуноҳҳояш ба кафки баҳр баробар бошад, Аллоҳ мебахшад, лаззати ибодатро меёбад, ҳаёту мамоташ пур аз хайр мегардад:
Ҳар корро бо бисмилла оғоз кардан;
Ҳар корро бо алҳамду лиллаҳ анҷом додан;
Ҳангоми гуфтори беҳуда ё иштибоҳ Астағфирулло гуфтан;
Ҳангоми ният ба кори оянда Иншалло гуфтан;
Ҳангоми рӯ ба рӯ шудан бо кори бад Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳил алийил азим гуфтан;
Ҳангоми талаф ёфтани наздик ё молу мулк Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун гуфтан;
Ҳамеша Ла илаҳа иллаллоҳ гуфтан» [1].
Бо вуҷуди ин, берун аз ибодатҳои махсуси шаръӣ, мисли азон, намоз ва ғайра, ки танҳо ба забони арабӣ анҷом мешаванд, тасбеҳ ва зикрҳоро ба тоҷикӣ ё дигар забонҳо низ гуфтан мумкин аст. Аммо ба арабӣ гуфтан беҳтар аст.
Ибн Қудама мегӯяд: «Ёдоварии Аллоҳ ба ғайр аз забони арабӣ низ ҷоиз аст. Зеро мақсад ёд кардани номи Аллоҳ аст ва ин бо ҳар забон имконпазир аст. Аммо такбирҳои намоз бояд ба арабӣ бошанд» [2].
Калимаҳои Субҳаналло, Астағфирулло, Иншалло ва дигар калимаҳо дар осори адибони маъруфи тоҷик низ истифода шудаанд. Масалан:
«Тӯй аз пештара фарқ кард, қаҳрамон монда, тарсон омад. Калимаҳои қадимӣ мисли савганди гузашта, Қонунро ба нақл гирифтанд: Агар ин суханро зиёд гӯям, субҳаналло! Дӯстон, ба мақсад наздик шудем.»
«Аз сухани ӯ сахт тарсиданд ва ҳама аҳли хона "астағфирулло" гуфта, даҳон ба даст гирифтанд.»
«Иншалло, ба мардум таъсири бузург мерасонад, овозатон дар замин дугона мешавад. Агар бимиред, шаҳид, агар зинда монед, ғозӣ мешавед, хизматро Худо қувват мебахшад.»
Пас, калимаҳои Иншалло, Субҳаналло, Машалло танҳо ба арабҳо тааллуқ надоранд, балки ба тамоми мусалмонон умумият доранд. Калимаҳои зикри Аллоҳро берун аз ибодатҳои махсус ҳам ба арабӣ ва ҳам ба забони дигар гуфтан мумкин аст, вале беҳтар аст, ки ба арабӣ гуфта шаванд.
Бавурҷон Абдуалӣ
Мутахассиси бахши шариат ва фатво
[1] Табйиҳу-л-ғофилин, саҳ. 284.
[2] Ал-Муғнӣ, 13/260.
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.