Вақти намозХона як ниёзи асосии инсон аст, мисли либос, ашёи рӯзгор ва нақлиёт. Баъзеҳо хона мерос мегиранд, дигарон худашон месозанд ё бо маблағи худ мехаранд.
Имрӯзҳо бисёриҳо манзилро бо қарз ё ба таври қисм-қисм (рассрочка) мехаранд. Сабабаш он аст, ки барои шахси оддӣ ҷамъ кардани маблағи калон барои хариди хона осон нест ва давлат барномаҳои муассир пешниҳод мекунад.
Бо ин вуҷуд, бояд қайд кард, ки Ислом гирифтани қарз бо фоиз ва додани қарз бо фоизро қатъиян манъ мекунад. Дар Қуръони Карим омадааст:
«Аллоҳ тиҷоратро ҳалол ва риборо ҳаром кардааст» (сураи «ал-Бақара», 275).
Аз ин рӯ, ипотека бо фоиз низ манъ аст. Аммо бояд донист, ки дар бисёр кишварҳои исломӣ ва дунявӣ намудҳои ипотекае ҳастанд, ки ба шариат мувофиқанд.
Имрӯз се навъи асосии ипотекаи исломӣ вуҷуд дорад: иджара (иҷора бо ҳуқуқи харид), мурабаха (харидуфурӯш бо муҳлати дароз) ва мушарака (шарикӣ, ки дар он моликият ва фоида байни бонк ва муштарӣ тақсим мешавад).
Дар мурабаха бонк хона мехарад ва ба муштарӣ бо нархи баландтар мефурӯшад, ки муҳлати пардохт дароз мешавад. Нархи ниҳоӣ аз аввал маълум ва тағйирнопазир аст. Муштарӣ хонаашро аз бонк ба қисмҳо мехарад.
Дар иджара бонк манзилро мехарад ва бо муштарӣ шартномаи иҷора мебандад. Дар давраи иҷора тамоми масъулият ва хавфҳо ба зиммаи бонк аст.
Дар мушарака фурӯшанда, муштарӣ ва бонк шартномаи сеҷониба мебанданд. Фоида мувофиқи ҳисса тақсим мешавад ва баъдан муштарӣ қисм-қисм саҳми бонкро мехарад.
Тавре ки гуфта шуд, фарқи асосии ипотекаи исломӣ дар он аст, ки ба нархи хона танҳо нархи изофӣ (на фоиз) илова мешавад. Ин нарх аз аввал мувофиқа мешавад ва то охири пардохт тағйир намеёбад. Бонк ҳамчунин шарики муштарӣ мешавад ва хавфҳоро якҷоя мебардоранд. Дар ин низом, бонк хароҷоти бақайдгирӣ ва хариди манзилро мепардозад.
Аммо дар ипотекаи бонкҳои тиҷоратӣ, муштарӣ пешпардохт мекунад, боқимонда маблағро бонк медиҳад ва хона ба гарав мемонад. Бонк маблағро бо фоиз медиҳад ва дар сурати дер пардохт кардан, ҷарима низ илова мешавад. Ин гуна амалиёт ба шариат мухолиф аст.
Ҳасан Амонқул,
Рӯзномаи «Мунара», №11, соли 2020
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.