Вақти намозМедитатсия (meditatio) аз забони лотинӣ маънои «фикри амиқ ва тӯлонӣ кардан», «тафаккур кардан»-ро дорад. Вақте сухан дар бораи медитатсия меравад, пеш аз ҳама дар зеҳн монаҳҳое, ки дар ҳолати лотос нишастаанд, тасаввур мешаванд. Аммо агар ба маънои луғавии он назар кунем, тафаккур ва зикр кардан дар дини Ислом низ ҳаст.
Аллоҳ Таъоло дар Қуръон мефармояд: «Дар ҳақиқат, дар офариниши осмонҳо ва замин ва ивазшавии шабу рӯз барои соҳибақлон албатта нишонаҳо ҳастанд. Онҳо Аллоҳро истода, нишаста ва хобида ёд мекунанд ва дар бораи офариниши осмонҳо ва замин тафаккур мекунанд (ва мегӯянд): "Парвардигори мо! Ту инҳоро беҳуда наофаридаӣ. Ту покӣ! Мо аз азоби дӯзах нигоҳ дор!" (Сураи Оли Имрон, оятҳои 190-191). Дар ояти дигар мефармояд: «Мо ин мисолҳоро барои мардум меорем, то ки тафаккур кунанд!»
Ин оятҳо даъват мекунанд, ки бо фаҳми амиқи оятҳои Қуръон, Аллоҳро ёд кунем ва бузургии Ӯро тафаккур намоем.
Аммо имрӯз навъи медитатсия, ки асоси ҳиндуизм ва буддоизм аст, ба дини Ислом мухолиф мебошад. Зеро дар он ибодати динҳои ҳинду ва буддоӣ ва ширк ба Аллоҳ вуҷуд дорад. Аз ин рӯ, шариати мо чунин навъи медитатсияро қатъиян манъ мекунад. Инчунин, дар ин ҷо пайравӣ ба дигар қавмҳо низ ҳаст.
Пайғамбарамон (бар ӯ салавоту саломи Аллоҳ бод) фармудаанд: «Ҳар кӣ ба қавме монанд шавад, пас ӯ аз онҳост».
Дар дини Ислом пайравӣ ва монанд шудан ба дигар динҳо ҷоиз нест.
Аксар вақт одамон барои раҳоӣ аз изтироб, кам кардани ташвиш, танзими фикр ва пайдо кардани эътимод ба худ ба медитатсия рӯ меоранд. Дини Ислом барои расидан ба чунин ҳадафҳо бо ризоияти Аллоҳ роҳҳои зеринро пешниҳод мекунад.
Тафаккур (андеша кардан). Тафаккур — андеша кардан дар бораи бузургӣ, қудрат ва раҳмати Офаридгор. Тафаккур дар бораи бузургии Аллоҳ бисёр муҳим аст, зеро зиндагии имрӯза моро пайваста ба корҳои дунявӣ машғул мекунад. Дар ботини ҳар инсон холигие ҳаст, ки онро бояд бо тафаккур дар бораи бузургии Аллоҳ пур кард. Тафаккур дар бораи бузургии Аллоҳ инсонро аз гирифторӣ ба дунё нигоҳ медорад. Пас, пас аз ҳар намози фарз, ҳадди ақал панҷ дақиқа ором нишаста, дар бораи бузургии Аллоҳ ва неъматҳои Ӯ фикр кардан лозим аст.
Шукргузорӣ кардан. Шукргузорӣ ба Аллоҳ на танҳо қаноат ва шукрро меомӯзад, балки инсонро ба Аллоҳ наздиктар мекунад. Ҳар яки мо то андозае шукр мекунем. Баъзан бо дидани маъюбӣ ё фақр дар дигарон, ба неъматҳои Аллоҳ шукр мекунем. Аммо бояд ҳамеша шукргузор бошем. Умар ибни Абдулазиз (Аллоҳ аз ӯ розӣ бод) гуфтааст: «Андеша кардан дар бораи неъматҳои Аллоҳ беҳтарин ибодат аст».
Халват нишастан. Пайғамбарамон (бар ӯ салавоту саломи Аллоҳ бод) пеш аз нузули ваҳй ба ғори Ҳиро мерафтанд ва дар бораи воқеаҳои ҷомеа андеша мекарданд. Баъд аз нубувват, ҳар сол дар даҳаи охири моҳи Рамазон иътиқоф мекарданд ва саҳобаҳо низ ба иътиқоф даъват мешуданд. Дар вақти халват беҳтар аст, ки инсон ором нишинад, зеро оромӣ ба инсон имкон медиҳад, ки ба дили худ гӯш диҳад. Суфён Саврӣ гуфтааст: «Ором нишастан ва хомӯшӣ беҳтарин ибодат аст».
Зикр кардан. Зикр — такрори калимаҳои бузургдошти Аллоҳ ва мадҳ кардани Ӯст. Аксаран зикрро беандеша ва зуд ба забон меорем. Аммо агар зикрро бо тафаккур анҷом диҳем, қалб аз андешаҳои бад пок мешавад.
Қуръон хондан. Дар ҳар вақт Қуръон хондан. Масалан, агар ба душворӣ дучор шавед, таҳорат гирифта, Қуръон хонед. Хондани Қуръон низ инсонро рӯҳан ғанӣ ва аз ахлоқи бад пок мекунад.
Хулоса, мусалмон барои боло бурдани рӯҳия, оромии ботин ва ба даст овардани ризоияти Аллоҳ бояд роҳҳои зикршударо, ки шариат иҷозат додааст, интихоб кунад. Аммо пайравӣ ба ибодатҳои динҳои дигар, ки ба дини мо мухолифанд, ҷоиз нест.
Медет Қурмашули
Маҷаллаи «Имон», №10, соли 2023
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.