Вақти намозХона – яке аз ниёзҳои асосии инсон аст, мисли либос, асбобу анҷом ва нақлиёт. Баъзеҳо хонаеро, ки аз падару модар мерос мондааст, соҳиб мешаванд. Дигарон бошанд, бо заҳмати худ хона месозанд ё бо маблағи тайёр хона мехаранд. Имрӯзҳо шумораи одамоне, ки хона бо қарз ё бо шартномаи пардохти қисм-қисм мегиранд, зиёд шудааст. Зеро барои шахси оддӣ ҷамъ кардани маблағи калон барои харидани хона осон нест ва барномаҳои давлатии манзил низ барои мардум муфид ва қулай мебошанд.
Дар ин маврид ислом қарз гирифтан ва додан бо фоизро қатъиян манъ кардааст.
Дар Қуръони Карим омадааст: «Аллоҳ тиҷоратро ҳалол ва риборо ҳаром кардааст» («Бақара», ояти 275).
Пас, ипотека низ ба амалҳои манъшуда дохил мешавад. Аммо бояд донист, ки дар бисёре аз кишварҳои исломӣ ва давлатҳои дунявӣ навъҳои ипотекае ҳастанд, ки ба талаботи шариат мувофиқанд.
Имрӯз се навъи асосии ипотекаи исломӣ амал мекунад: иҷора (кироя бо нияти харид), мурабаха (хариду фурӯши бо таъхир ва нархи изофашуда) ва мушорака (саҳмиядории муштарак байни бонк ва муштарӣ бо тақсими даромад ва кам шудани саҳми бонк).
Дар мурабаха бонк барои муштарӣ хона мехарад ва онро бо нархи изофашуда ва муҳлати пардохти дароз мефурӯшад. Арзиши ниҳоӣ барои тамоми давра аниқ ва муайян аст. Муштарӣ хонаашро аз бонк бо пардохти қисм-қисм мехарад.
Дар иҷора бонк моликиятро мехарад ва бо муштарӣ шартномаи лизинг мебандад. Дар давраи лизинг тамоми масъулият ва хатарҳои моликият ба зиммаи бонк аст.
Дар мушорака фурӯшанда, муштарӣ ва бонк шартномаи сегона мебанданд. Фоида мувофиқи ҳиссаи пешакӣ мувофиқашуда тақсим мешавад ва баъдан муштарӣ саҳми бонкро тадриҷан мехарад.
Тавре ки зикр шуд, фарқи асосии ипотекаи исломӣ дар он аст, ки ба маблағи қарз фоиз илова намешавад, балки нархи изофашуда гузошта мешавад. Ин фарқият байни арзиши аслӣ ва нархи фурӯш муайян карда мешавад. Нархи изофашуда пешакӣ мувофиқа шуда, то пардохти пурраи ипотека тағйир намеёбад. Ҳамчунин бонк ба шарики муштарӣ табдил меёбад ва тарафҳо хатарро баробар тақсим мекунанд. Дар ин низом хароҷоти сабти моликият ва хариди хона аз ҷониби бонк пардохта мешавад.
Аммо дар бонкҳои тиҷоратӣ ҳангоми додани қарзи ипотека, қарзгиранда бояд пешпардохти хонаашро аз ҳисоби худ диҳад. Қисми боқимонда аз ҷониби бонк пардохта мешавад ва хона ҳамчун гарав ба бонк гузошта мешавад. Бонк ба муштарӣ маблағро бо фоиз медиҳад ва агар қарз сари вақт пардохта нашавад, ҷаримаи изофӣ таъин мегардад. Ин амалҳо ба принсипҳои шариат мухолифанд.
Ҳасан АМАНҚУЛ,
«Мунара» рӯзнома, № 11, соли 2020
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.