Оё пайравӣ аз мазҳаб ҳатмист?

«Мазҳаб» маънои роҳ ё равияро дорад. Дар шариат маҷмӯи аҳком ва назарияҳое, ки бо усулҳои муайян аз Қуръон ва суннат бароварда шудаанд, мазҳаб номида мешавад. Имрӯз чор мазҳаби аҳли суннат ва ҷамоат дар ҷаҳон васеъ паҳн шудаанд. Онҳо инҳоянд: мазҳаби Ҳанафӣ, Моликӣ, Шофеӣ ва Ҳанбалӣ.

Уламоёни баъдӣ (халаф) гуфтаанд, ки барои мусалмонон пайравӣ аз як мазҳаб воҷиб аст. Зеро ҳар як мусалмон наметавонад мустақиман аз Қуръон ва ҳадис аҳком барорад. Агар ҳар кас ба фаҳмиши худ амал кунад, миёни мардум ихтилоф ва низоъҳо қатъ намешаванд.

Зафар Аҳмад Усмонӣ (Аллоҳ ӯро раҳмат кунад) дар китоби худ «Иғлаус-сунан» чунин мегӯяд: «Дар ҳақиқат, чаҳор имоми мазҳаб дар роҳи ҳидоятанд. Агар дар як минтақа мазҳаби яке аз онҳо паҳн шуда бошад ва уламо ва китобҳои он мазҳаб зиёд бошанд, пас барои шахсе, ки қудрати иҷтиҳод надорад (яъне мустақилона аз оят ва ҳадис аҳком бароварда наметавонад), пайравӣ аз ҳамон мазҳаб воҷиб аст. Пайравӣ аз мазҳабе, ки дар он ҷо паҳн нашудааст ва уламо ва китобҳояш каманд, дуруст нест. Зеро дар чунин ҳолат омӯхтани тамоми аҳкоми он мазҳаб имконнопазир мешавад. Инро бояд хуб фаҳмид.

Агар дар як минтақа ҳамаи мазҳабҳо паҳн ва машҳур бошанд ва уламо низ кофӣ бошанд, пас барои шахсе, ки ба дараҷаи иҷтиҳод нарасидааст, пайравӣ аз ҳар кадоме, ки хоҳад, дуруст аст».

Олими маъруф Абдулҳай Лакнави дар «Маҷмӯаи фатвоҳо» сухани Шоҳ Валиюллоҳ Деҳлавиро меорад: «Дар Ҳиндустон ва Мовароуннаҳр мазҳаби шофеӣ, ҳанбалӣ ва моликӣ паҳн нашудааст. Китобҳои дигар мазҳабҳо низ ба ин минтақаҳо нарасидаанд. Аз ин рӯ, барои касоне, ки дар ин сарзаминҳо зиндагӣ мекунанд ва ба дараҷаи иҷтиҳод нарасидаанд, пайравӣ аз мазҳаби Абӯ Ҳанифа воҷиб аст. Аммо аҳволи сокинони Макка ва Мадина дигар аст, зеро он ҷо ҳамаи мазҳабҳо ҳузур доранд».

Дар ҳамаи масҷидҳои зери назорати Идораи мусулмонони Қазоқистон шариат тибқи мазҳаби Имоми Аъзам Абӯ Ҳанифа (Аллоҳ ӯро раҳмат кунад) риоя мешавад ва амалҳо мувофиқи он анҷом мегиранд. Дар қонуни охирини динӣ, ки дар кишвар қабул шудааст, таъкид шудааст, ки мусулмонони Қазоқистон тибқи ҳамин мазҳаб амал мекунанд.

Таҳиякунанда: Ҳасан АМАНҚУЛ,

Рӯзномаи «Мунара», №10, соли 2022