Вақти намозШаҳид – мусалмоне аст, ки дар роҳи Аллоҳ вафот мекунад ва барои ҳимояи дин, номус ва ватани худ аз душманон ҷони худро медиҳад.
Шаҳидон ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд:
<p>Аввал – шаҳиди комил. Ин касест, ки дар ҷанг дар роҳи Аллоҳ ё аз дасти исёнгар ё роҳзан кушта шудааст. Ӯ дар ин дунё ва охират шаҳид ҳисоб меёбад.</p>
<p>Дуюм – мусалмоне, ки дар охират мақоми шаҳидро мегирад. Дар он дунё ба ӯ савоби шаҳид дода мешавад. Шаҳидони охират касонеанд, ки аз бемории шикам, вабо, ғарқ шудан ё сӯхтан ва ғайра вафот мекунанд.</p>
Фарқи онҳо аз шаҳидони комил дар он аст, ки онҳоро мешӯянд, кафан мекунанд ва намози ҷаноза мехонанд. Аммо ҷасади шаҳиди комилро намешӯянд, танҳо хун ва наҷосатро пок мекунанд. Ба ӯ намози ҷаноза мехонанд ва дар либосе, ки дар он вафот кардааст, дафн мекунанд[1].
Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи васаллам) дар ҳадисе, ки аз Абу Ҳурайра ривоят шудааст, фармудаанд: «Панҷ нафар шаҳиданд: касе, ки аз вабо (ё бемории монанд) вафот кардааст; касе, ки аз бемории шикам вафот кардааст; касе, ки ғарқ шудааст; касе, ки зери вайрона мондааст; ва касе, ки дар роҳи Аллоҳ шаҳид шудааст» [2].
Тибқи ривояти Абу Довуд, ба ғайр аз касоне, ки дар роҳи Аллоҳ вафот мекунанд, шумораи шаҳидон ҳафт нафар аст. Ба инҳо илова, шахсе, ки дар оташ сӯхтааст ва зане, ки ҳангоми таваллуд вафот кардааст, низ дохил мешаванд.
Имом Нававӣ мегӯяд: «Уламо гуфтаанд, ки ба фазли Аллоҳ, касоне, ки бо чунин марг мемиранд, барои дард ва ранҷи сахт мақоми шаҳидро мегиранд» [3]. Аммо шаҳидони охират танҳо ба хусусиятҳои зикршуда дар ҳадис маҳдуд намешаванд[4]. Эҳтимол аст, ки дигар ҳолатҳое, ки маънои шаҳидиро доранд, низ ба ин мақом дохил мешаванд. Аз ин рӯ, баъзе уламо шумораи шаҳидонро то бист ва дигарон то чиҳил ҳисобидаанд[5]. Аз ин лиҳоз, мусалмононе, ки аз "илтиҳоби шуши коронавирусӣ" вафот мекунанд, метавонанд ба рӯйхати шаҳидони охират дохил шаванд, бо назардошти далелҳои зерин:
<p>Аввалан, шиддати беморӣ, хавфи баланди сироятёбӣ ва дарди сахт – сабабҳои расидан ба мақоми шаҳидие мебошанд, ки уламо зикр кардаанд.</p>
<p>Дуюм, ин эпидемия ба баъзе бемориҳое, ки дар ҳадисҳо ба таври умумӣ омадаанд, дохил мешавад. Масалан, марг аз бемории шикам. Ба ақидаи баъзе уламо, ин ба ҳамаи бемориҳои узвҳои дохилӣ дахл дорад[6]. Яъне бемориҳои ҷигар, гурда, шуш ва ғайра бемориҳои узвҳои дохилӣ ҳисоб мешаванд.</p>
<p>Сеюм, тибқи шариат, шахсе, ки аз вараҷа[7] ва сил[8] вафот мекунад, шаҳид ҳисоб меёбад. Аломатҳои ин бемориҳо ба нишонаҳои коронавирус монанданд.</p>
<p>Чорум, бемориҳое, ки дар ҳадисҳо дар бораи шаҳидон зикр шудаанд, танҳо ба бемориҳои замони Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи васаллам) маҳдуд намешаванд. Эҳтимол аст, ки бемориҳое, ки нишонаҳои монанд доранд, дар замони мо низ ба ин мақом дохил мешаванд. Масалан, илтиҳоби шуш. Аломатҳои асосии он – таб, сулфа, нафаскашии душвор ва дарди сахт[9], ки ба коронавирус монанд аст.</p>
<p>Панҷум, нишонаҳои коронавирус ба беморие, ки дар ҳадисҳо "тоғун" номида шудааст, шабоҳат доранд. Уламо онро чун вабо тавсиф кардаанд. Олим Бадруддин Айни онро "вабо" номидааст, чун сирояткунанда ва марговар аст. Ин беморӣ ҳамаи эпидемияҳои хатарнокро дар бар мегирад[10].</p>
Аз ин рӯ, мусалмоне, ки аз коронавирус вафот кардааст, метавонад шаҳиди охират ҳисоб шавад. Аммо тибқи шариат, ҷасади ӯро бояд шӯянд, кафан кунанд ва намози ҷаноза хонанд.
Шуъбаи шариат ва фатвоҳо
<p>[1] Ҷаноза ва расму оинҳои дафн, саҳ. 81-82.</p>
<p>[2] Ривояти Бухорӣ.</p>
<p>[3] Нававӣ, Шарҳи Муслим, 13/63.</p>
<p>[4] Шаҳиди охират – шахсе, ки баъди муддати тӯлонӣ аз ҷароҳат вафот мекунад, кӯдак, шахси маъюб, ё касе, ки тасодуфан кушта шудааст. Ҳамчунин, шахсе, ки девор бар сараш фурӯ рехтааст, мусофире, ки дар сафар вафот кардааст, шахсе, ки аз холера ё заҳролудшавӣ, эпилепсия, таб, газидани ҳашароти заҳрнок, зане, ки ҳангоми таваллуд вафот кардааст, ва касоне, ки шаби ҷумъа вафот мекунанд.</p>
<p>[5] Фатҳул-Борӣ, 6/43, Ат-Танвир Шарҳи ал-Ҷомеъ ас-Сағир, 6/551.</p>
<p>[6] Нававӣ, Шарҳи Муслим, 13/63.</p>
<p>[7] Ривояти Дайламӣ. Ҳофиз Суюти саҳеҳ будани ҳадисро тасдиқ кардааст.</p>
<p>[8] Ривояти Табаронӣ.</p>
<p>[9] Ламғату ат-танқеҳ фи шарҳи мишкотил-масобеҳ, 4/41.</p>
<p>[10] Умдатул-Қорӣ, 14/129.</p>
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.