Оё тарҷумаи туркии сураҳо дар намоз хонда мешавад?

Хондани тарҷумаи туркии сураҳо дар намоз ҷоиз нест. Дар робита ба ин масъала, Шӯрои Олии Улуми Дин 4.12.1997 таҳти қарори рақами 103 чунин гуфтааст:

Дар мавриди хондани тарҷумаи туркии Қуръон дар намоз: Дар Қуръон омадааст: “Аз Қуръон ҳар чиро осонатон аст, бихонед.” (ал-Муззаммил, 73/20) Ҳамчунин Паёмбар (с.а.с.) дар ҳамаи намозҳо Қуръон мехонданд ва вақте ба як саҳобие, ки намоз хонданро хуб намедонист, намозро меомӯзонд, фармуданд: “...Сипас аз Қуръон ҳар чиро аз ёд медонӣ ва осонат аст, бихон.” (Муслим, Салот, 45 [397]) Аз ин рӯ, қироат дар намоз, яъне хондани Қуръон, бо Китоб, Суннат ва иҷмоъ фарз аст. Маълум аст, ки Қуръон номи калимаҳое аст, ки маънои онҳоро Худованд ба Муҳаммад (с.а.с.) тавассути Ҷабраил нозил кардааст. Қуръон на танҳо маъно, балки бо калимаҳояш ба қалби Расулуллоҳ (с.а.с.) нозил шудааст. Аз ин рӯ, маъное, ки аз ин калимаҳо фаҳмида мешавад ва бо калимаҳои дигар ифода меёбад, Қуръон нест. Зеро маъное, ки берун аз калимаҳои нозилшуда, ҳатто ба арабӣ ҳам бошад, бо калимаҳои дигар ифода ёбад, каломи Худо нест, балки шарҳи тарҷумон аст. Дар ҳоле ки дар мафҳуми Қуръон на танҳо маъно, балки калимаҳои он низ як рукн аст. Чунончи: “Бешак, он аз ҷониби Парвардигори ҷаҳониён нозил шудааст. Рӯҳу-л-амин (Ҷабраил) онро ба забони равшани арабӣ ба қалби ту нозил кард, то аз огоҳкунандагон бошӣ.” (аш-Шуъаро, 26/192-195); “Мо онро ба забони арабӣ ҳамчун Қуръон нозил кардем...” (Тоҳо, 20/113); “Мо Қуръони ростро ба забони арабӣ нозил кардем, то парҳезгор шаванд.” (аз-Зумар, 39/28); “Ин китобест, ки оятҳояш ба забони арабӣ барои қавме, ки медонанд, ба тафсил баён шудааст.” (Фуссилат, 41/3) ва дар даҳ ҷойи дигар (Юсуф, 12/2; ар-Раъд, 13/37; ан-Наҳл, 16/103; аш-Шӯро, 42/7; аз-Зухруф, 43/3; ал-Аҳқоф, 46/12) оятҳое ҳастанд, ки арабӣ будани Қуръонро таъкид мекунанд ва аз ин оятҳо равшан ва қатъӣ фаҳмида мешавад, ки на танҳо маъно, балки калимаҳои он низ ба мафҳуми Қуръон дохиланд. Аз ин рӯ, уламои ислом иттифоқ доранд, ки тарҷума Қуръон номида намешавад ва ҳукми Қуръонро надорад.

Маълум аст, ки тарҷума маънои як суханро бо калимаҳои муодили забони дигар ифода кардан аст. Аммо ҳар забон хусусиятҳои ба худ хос дорад, ки дар забонҳои дигар нест. Аз ин рӯ, ғайр аз баъзе ибораҳои хушк ва беэҳсос, ҳеҷ тарҷума ҷойгузини асл шуда наметавонад ва ҳеҷ тарҷума аз ҳар ҷиҳат ба асл комилан мувофиқ намешавад. Пас, фарқи байни асли Қуръон, ки дорои фасоҳат ва иъҷоз аст, ва тарҷумаи он, мисли фарқи байни Офаридгор ва махлуқ аст. Зеро яке каломи Худои Азимушшаън аст, дигаре баёни оҷизи банда. Оё чунин тарҷума метавонад ба ҷои каломи Худо гузошта шавад ва ҳукми онро дошта бошад? Ғайр аз ин, дини Ислом дини умумиҷаҳонӣ аст. Барои ҳамаи мусалмононе, ки бо забонҳои гуногун сухан мегӯянд, истифодаи як забони муштарак дар ибодат, аз хусусиятҳои умумиҷаҳонии он аст.

Агар ҳар кас бо забони худ ибодат кунад, ин ҳам мухолифи шевае мешавад, ки Паёмбар (с.а.с.) таълим додаанд ва то имрӯз амал мешавад, ва ҳам сабаби баҳсҳои беохир мегардад. Агар аз нигоҳи кишвари мо бингарем, чунин амал метавонад берун аз кишвар ба зарари Туркия ва дар дохил ба зарари давлат истифода шавад, ва иттиҳоду ягонагии шаҳрвандонро халалдор кунад ва дар натиҷа боиси нооромӣ гардад.

Намоз хондан бо тарҷумаи туркӣ ва дуо кардан ба туркӣ бояд омехта нашавад. Зеро дуо хоҳиши банда аз Худо аст. Инро бо забоне, ки ҳар кас медонад, кардан табиӣ аст ва дар кишвари мо одатан дуо ба туркӣ хонда мешавад.

Аз тарафи дигар, яке аз муҳимтарин хусусиятҳои Қуръон иъҷоз аст. Қуръон тамоми инсониятро ба овардани монанди худ даъват кардааст. Ин иъҷоз танҳо дар маъно нест. Баръакс, аз оятҳои таҳаддӣ (даъват ба овардани монанд) ба маънои “Агар дар он чӣ аз ҷониби Худо нозил шудааст, шак доред, пас монанди онро биёред” (ал-Бақара, 2/23-24; Юнус, 10/37-38; Ҳуд, 11/13; ал-Исро, 17/88; ат-Тур, 52/33-34) маълум мешавад, ки ин хусусият бештар ба калимаҳо дахл дорад.

Инчунин, аз ояти 88-и сураи Исро, ки мегӯяд агар одамон ва ҷинҳо ҷамъ шаванд ва ба ҳамдигар ёрӣ диҳанд, наметавонанд монанди Қуръон биёранд, маълум мешавад, ки наметавон монанди Қуръон овард ва аз ин рӯ, тарҷумаи он Каломи Худо ҳисобида намешавад, ҳукми онро надорад ва дар намоз хонда намешавад. Чунончи соли 1926 дар робита ба хондани тарҷумаи туркии Қуръон дар намози ҷумъа аз тарафи имом-хатиби масҷиди Гөзтепаи Истанбул, бо мактуби Муфтии Истанбул аз 20 марти 1926, таҳти рақами 92-93, ва дар қарори Шӯрои Машварат бо имзои Раиси аввалини Раёсати Динии Туркия Рифъат Бурекчи, ки аз тарафи Ататурк таъин шуда буд, аз 9 Рамазон 1324/23 марти 1926, таҳти рақами 743 чунин омадааст:

“Қироати Қуръон дар намоз ба иҷмоъ фарз аст ва хондани тарҷумаи Қуръон ба ҳар забон ба иҷмоъ ҷоиз нест ва манъи хондани тарҷумаи Қуръон ба ҷойи қироати Қуръон дар намоз бо иҷмоъи ҳамаи мазҳабҳо собит аст. Амали мухолиф, тағйири ҳукми шаръии намоз ва беэҳтиромӣ ба дин ва сабаби ихтилоф ва фитна дар байни мусалмонон ва кишвар мешавад. Аз ин рӯ, шахсе, ки ба ин амал даст задааст, аз вазифаҳои илмӣ ва динии худ барканор шавад...”

Албатта, барои як мусалмон муҳим аст, ки маънои сураҳое, ки дар намоз мехонад, бидонад ва бо дарк ва эҳсос бихонад ва ин душвор нест. Аммо фаҳмидани маъно, баҳра бурдан аз ҳидояти он ва омӯхтани амр, наҳй ва насиҳатҳои Парвардигор, ҳукми дигар дорад; хондани тарҷума, тафсир ва маъниҳои Қуръон барои ин мақсад ҷоиз ва савоб аст, аммо ҷойгузини Қуръон кардан ва ҳукми онро додан, ҳукми дигар дорад.

Дар намоз ва ҳамчун ибодат, Қуръон бо калимаҳои аслии худ хонда мешавад. Барои омӯхтани насиҳат, амр ва наҳйҳои Парвардигор ва баҳра бурдан аз ҳидояти Ӯ, хондани тарҷума, маънӣ ва тафсири Қуръон савоб ва ибодат аст.

Сарчашма: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu