Ҳолати узр чӣ маъно дорад ва шахси соҳиби узр кай таҳорат мегирад?

Дар фиқҳ мафҳуми узр бештар дар мавриди ҳолатҳое истифода мешавад, ки пайваста сабаби ботил шудани таҳорат мешаванд. Хунравии доимии бинӣ, нотавонӣ дар нигоҳ доштани пешоб, қайи доимӣ, бод додан, хунравӣ ва ҷорӣ шудани доимии захм, ҳолатҳои истихоза дар занон ва дигар бемориҳои ҷисмонӣ, ки таҳоратро ботил мекунанд ва хусусияти доимӣ доранд, узр номида мешаванд ва шахсоне, ки чунин узр доранд, соҳиби узр гуфта мешаванд. (Касонӣ, Бадоъиъ, 1/28, 29; Марғинонӣ, ал-Ҳидоя, 1/34; Ибни Обидин, Раддул-муҳтор, 1/305)

Барои он ки шахсе дар масъалаи ибодат соҳиби узр ҳисоб шавад, бояд узри ӯ дар як вақти намоз ҳатто барои муддати таҳорат гирифтан ва намоз хондан қатъ нашавад ва дар ҳар вақти намоз ҳадди ақал як бор такрор шавад. Ҳолати узр бо қатъ шудани сабаб барои як вақти пурраи намоз аз байн меравад. (Ибни Обидин, Раддул-муҳтор, 1/305-306)

Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, шахси соҳиби узр барои ҳар вақти намоз таҳорат мегирад. Зеро Паёмбари Акрам (с.а.с.) ба як зани соҳиби узр чунин амал карданро тавсия додааст. (Бухорӣ, Вудуъ, 63 [228]) Шахси соҳиби узр, то вақте ки илова бар узраш чизи дигаре таҳоратро ботил накунад, бо таҳорате, ки дар вақти намоз гирифтааст, метавонад ҳар қадар намози фарз, воҷиб, суннат, қазо, ҷумъа ва ид бихонад, Каъбаро тавоф кунад ва ба Мусҳаф даст расонад. (Марғинонӣ, ал-Ҳидоя, 1/34) Аммо таҳорати соҳиби узр бо баромадани вақти намоз ботил мешавад. Аз ин рӯ, дар вақти нави намоз бояд дубора таҳорат гирад.

Таҳорати шахси соҳиби узр ғайр аз ҳолати узр, бо дигар чизҳое, ки таҳоратро ботил мекунанд, низ ботил мешавад. (Касонӣ, Бадоъиъ, 1/28) Масалан, шахсе, ки бинобар нотавонӣ дар нигоҳ доштани пешоб соҳиби узр дониста мешавад, агар бинӣ хун гирад ё бод диҳад, таҳораташ ботил мегардад.

Ба ақидаи Имоми Шофеӣ, шахси соҳиби узр бояд барои ҳар намози фарз, ки дар як вақти намоз мехонад, алоҳида таҳорат гирад. Зеро таҳораташ бо анҷоми намоз ба поён мерасад. Бо ин таҳорат метавонад ҳар қадар намози нафл бихонад. (Ширбини, Муғнил-муҳтоҷ, 1/282)

Тибқи мазҳаби малики, таҳорати соҳиби узр бо ворид ё хориҷ шудани вақт не, балки бо рӯй додани чизи дигаре, ки ғайр аз узр таҳоратро ботил мекунад, ботил мешавад. (Ибни Рушд, Бидояти-л-муҷтаҳид, 1/41; Дасуқӣ, Ҳошия, 1/114-118)

Агар ҳолати узр дар шахс боиси душвории ҷиддӣ ва мушкилӣ дар гирифтани таҳорат гардад, мумкин аст ба ин ақидаи мазҳаби малики амал карда шавад.

Сарчашма: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu