Вақти намозҚуръон — каломи Худованд аст, ки ба Паёмбари Худо Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) тавассути фариштаи бузург Ҷабраил (алайҳиссалом) нозил шудааст. Дар фарҳанги мо эҳтиром ба Қуръон аз қадим роиҷ аст. Масалан, мегӯянд: «Қуръонро поёнтар аз камар нагир», «Ба сӯи он пой дароз накун», «Бе таҳорат даст нарасон». Аз ин рӯ, набояд ба Қуръон беэҳтиромӣ кард.
Агар Қуръон кӯҳна ё порча шуда бошад, онро метавон таъмир ё часпонда, боз ба истифода омода кард. Аммо агар тамоман барои қироат нолоиқ шуда, варақҳояш канда ва фарсуда гашта бошад, то ба таҳқир наафтад, яке аз роҳҳои зеринро бояд пеш гирифт.
Кӯҳна ва нолоиқшудаи Қуръон ва китобҳои динӣ бояд дафн карда шаванд. Ин назар ба уламои ҳанафӣ ва ҳанбалӣ тааллуқ дорад. Олими мазҳаби ҳанафӣ Имоми Ҳаскафӣ мегӯяд: «Агар Қуръон ба ҳадде расад, ки дигар хонда нашавад, мисли мусалмон дафн карда мешавад» (ад-Дур ал-мухтор, 1/191). Дар ҳошияи ҳамин китоб омадааст: «Ба матои пок печонида, дар ҷое, ки одамон қадам намегузоранд, дафн карда шавад». Дар «Аз-Заҳира» гуфта шудааст: «Қабрро лаҳад карда, баъд дафн мекунанд. Зеро рехтани хок рӯи Қуръон беэҳтиромист. Беҳтар аст, ки хок мустақиман рӯи он наафтад». Олими мазҳаби ҳанбалӣ Имоми Баҳутӣ мегӯяд: «Агар Қуръон кӯҳна шуда, дигар хонда нашавад, дафн карда мешавад. Имоми Аҳмад мегӯяд: "Вақте Қуръони Або Ҷаъузаро хонда намешуд, дар ҳудуди масҷид қабр канда, дафн карданд" (Кашф ал-Қаноъ, 1/137).
Кӯҳна ва нолоиқшудаи Қуръон ва китобҳои динӣ бояд сӯзонда шаванд. Ин назар ба уламои моликӣ ва шофеӣ тааллуқ дорад. Аз замони Усмон ибни Аффон (разияллоҳу анҳу) ин амал роиҷ аст, ки баъди ҷамъ овардани Қуръон дар як мусҳаф, варақҳои дигарро, ки оятҳо дар онҳо навишта шуда буданд, барои эҳтиром сӯзонданд. Ибн Баттол мегӯяд: «Амали Усмон (разияллоҳу анҳу), ки баъди ҷамъ кардани Қуръон варақҳои дигарро ва китобҳое, ки исми Худо дар онҳо буд, барои эҳтиром сӯзонд, далели ҷоиз будани ин амал аст» (Шарҳ Саҳеҳ ал-Бухорӣ, 10/226). Имоми Суюти мегӯяд: «Дар сӯзондани варақҳои кӯҳнаи Қуръон айбе нест, чун Усмон (разияллоҳу анҳу) низ ҳамин тавр кард» (Ал-Итқон фи улум ал-Қуръон, 2/1187). Аммо бояд макони сӯзондан пок бошад ва то охир сӯхтани саҳифаҳо ва нонамоён шудани навиштаҷот назорат шавад. Ҳамчунин, онҳоро бо дигар партовҳо сӯзондан ҷоиз нест.
Кӯҳна ва нолоиқшудаи Қуръон ва китобҳои динӣ бояд бо оби равон шуста шаванд. Китобҳое, ки бо рангҳои обӣ навишта шудаанд, то рангашон равад, дар оби равон гузошта мешаванд. Дар «Ал-Биноя шарҳ ал-Ҳидоя» (12/238) омадааст: «Аз китобҳои нолоиқ бояд исми Худо, номи паёмбарон ва фариштагонро пок кард. Баъд сӯзонда шавад. Агар ба оби равон андозанд ё дафн кунанд, боке нест. Аммо беҳтарин роҳ — дафн кардан аст».
Пас, агар Қуръони кӯҳна ё порчашударо таъмир карда, боз ба истифода овардан мумкин бошад, ҳамин тавр бояд кард. Зеро беэҳтиромӣ ба Қуръон — ҳаром ва гуноҳи бузург аст. Агар тамоман нолоиқ шуда бошад, беҳтар аст дар ҷое, ки одамон қадам намегузоранд, дафн шавад. Агар чӣ кор карданро надонад, метавонад ба масҷид бурда, ба масъулон супорад.
Медет ҚУРМАШУЛӢ,
Маҷаллаи «Имон», №4, соли 2024
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.