Вақти намозҲукми бозии шахмат вобаста ба он аст, ки он қимор бошад ё не. Олимон якдилона розӣ ҳастанд, ки ҳар гуна бозии қимор манъ шудааст. Чунки дар Қуръони Карим омадааст:
«Онҳо аз ту дар бораи май ва қимор мепурсанд. Бигӯ: "Дар ҳар ду гуноҳи бузург аст. Барои мардум манфиат низ ҳаст, вале гуноҳашон аз манфиаташон бузургтар аст"»
Сураи «Бақара», ояти 219
Дар мазҳаби ҳанафӣ бозии шахмат макруҳ (нохушоянд, гуноҳ) ҳисобида мешавад. Фақеҳи маъруф Имом Марғинонӣ (рахматуллоҳи алайҳ) дар китоби «Ҳидоя» менависад: «Бозии шахмат, нард, чаҳордаҳ (бозии яҳудиён) ва ҳар гуна бозӣ — макруҳ аст. Агар ба он пул гузошта шавад, қимор мешавад, агар пул нагузоранд, беҳудагӣ ва машғулият мегардад. Ин бозӣҳо инсонро аз зикри Аллоҳ, намози ҷумъа ва намози ҷамоат бозмедоранд. Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармудаанд:
«Ҳар чизе, ки туро аз зикри Аллоҳ боздорад — қимор аст»
«Ҳидоя», 6/515-516
Аммо ба ақидаи Имом Абу Юсуф (рахматуллоҳи алайҳ), бозии шахмат мубоҳ, яъне иҷозатдода шудааст («Шарҳу фатҳ ал-қадир», Ибни Ҳумом, 8/498). Барои ин чанд далел вуҷуд дорад.
Аввалан, далели возеҳе, ки бозии шахмат манъ шудааст, вуҷуд надорад. Аммо дар мавриди бозии нард ҳадисҳо ҳастанд. Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармудаанд:
«Касе, ки нард бозад, мисли он аст, ки дасташро ба гӯшти хук ва хуни он олуда кардааст»
Бухорӣ, Муслим
Дар ҳадиси дигар омадааст: «Касе, ки нард бозад, ба Худо ва Расулаш исён кардааст»
Ибни Можа
Дуюм, саҳобаҳо ва тобеъинҳо чун Ибни Аббос, Абу Ҳурайра, Ибни Сирин, Ҳишом ибни Уруа, Саид ибни Мусайяб ва Саид ибни Ҷубайр (разияллоҳу анҳум) бозии шахматро ҳалол донистаанд.
Сеюм, бозии шахмат қобилияти фикрронӣ ва хотираро тақвият медиҳад. Барои дуруст будани бозии шахмат Имом Абу Юсуф чунин шартҳоро зикр кардааст:
бозиро ба қимор табдил надиҳанд;
вақтро беҳуда сарф накунанд;
фаризаҳои динӣ аз байн наравад («Ҳошияи Ибни Обидин», 6/394).
Ҳасан АМОНҚУЛ,
Рӯзномаи «Мунара», №23, соли 2020
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.