Вақти намозФарзи будани намоз бо Китоб, Суннат ва иҷмоъ собит шудааст. Дар Қуръон-ул-Карим омадааст: “Намоз бар мӯъминон дар вақтҳои муайян фарз гардонида шудааст.” (ан-Нисо, 4/103) ва “Намозро дуруст ба ҷо оваред” (ал-Бақара, 2/43) гуфта шудааст. Паёмбари Акрам (с.а.с.) намозро “сутуни дин” (Аҳмад б. Ҳанбал, Муснад, 5/231 [22069]; Тирмизӣ, Имон, 8 [2616]) номида, онро “беҳтарин амал” (Ибни Можа, Таҳорат, 4 [277]) донистааст ва хабар додааст, ки дар рӯзи қиёмат аввалин амале, ки ҳисобаш гирифта мешавад, намоз аст. (Насоӣ, Салот, 9 [465]) Паёмбари Акрам (с.а.с.) фармудааст: “Ҳар кӣ намозро қасдан тарк кунад, аз ҳимояти Худо ва Расулаш маҳрум мегардад.” (Аҳмад б. Ҳанбал, ал-Муснад, 6/421 [27404]; Ибни Можа, Фитан, 23 [4034]). Аз ин рӯ, намозро тарк кардан ҷоиз нест ва ҳатто бо ишора ҳам бошад, бояд хонда шавад.
Рукнҳои ибодати намоз дар Китоб ва Суннат муайян шудаанд ва тарзи хондани он низ аз ҷониби Паёмбари Акрам (с.а.с.) ба таври лафзӣ ва амалӣ нишон дода шудааст. Ин рукнҳо такбири ифтитоҳ, қиём, қироат, рукуъ, саҷда ва қаъдаи охир мебошанд. Дар Қуръон-ул-Карим омадааст: “Бо фурӯтанӣ ба намоз истед.” (ал-Бақара, 2/238), “Эй мӯъминон, рукуъ кунед, саҷда кунед, Парвардигоратонро ибодат намоед ва корҳои нек анҷом диҳед, то наҷот ёбед.” (ал-Ҳаҷ, 22/77). Паёмбари Акрам (с.а.с.) ба саҳобие, ки намоз хонданро меомӯхт, пас аз нишон додани тарзи ташаҳҳуд фармудааст: “Инро ҳам анҷом диҳӣ, намозат комил мешавад.” (Тирмизӣ, Салот, 226 [302])
Агар яке аз рукнҳои намоз бе узр тарк шавад, намоз саҳеҳ намешавад. Аммо дар дини мо масъулиятҳо мувофиқи тавоноии банда муайян шудаанд (ал-Бақара, 2/286) ва барои ҳолатҳое, ки аз тавон зиёд ё душворӣ доранд, осонӣ пешбинӣ шудааст (ал-Бақара, 2/185). Чунончи Паёмбари Акрам (с.а.с.) ба саҳобии беморе, ки тарзи намоз хонданро мепурсид, фармудааст: “Намозатро истода бихон. Агар натавонӣ, нишаста бихон, агар инро ҳам натавонӣ, ба паҳлӯ хобида бихон.” (Бухорӣ, Тақсиру-с-салот, 19 [1117]). Бемориҳое, ки иҷрои яке аз рукнҳои намозро номумкин месозанд, низ сабаби осонӣ дониста шудаанд.
Бинобар ин;
Шахсе, ки қудрати намоз хондан дар ҳолати истодаро надорад, намозро нишаста мехонад. Агар тавонад саҷда кунад, барои рукуъ каме хам мешавад ва саҷдаро бо гузоштани пешонӣ ва бинӣ ба замин ба шакли аслӣ анҷом медиҳад. Агар саҷда ҳам натавонад, рукуъ ва саҷдаро бо ишора анҷом медиҳад. Дар ҳолати иҷрои рукуъ ва саҷда бо ишора, хамшавии саҷда бояд аз рукуъ бештар бошад.
Шахсе, ки метавонад истода бошад, аммо наметавонад саҷда кунад, метавонад намозро нишаста ё болои курсӣ бо ишора бихонад, ё қиём ва рукуъро ба таври маъмулӣ анҷом диҳад ва саҷдаро бо ишора иҷро кунад.
Шахсе, ки ракаъати аввалро бо қиём, рукуъ ва саҷда иҷро карда метавонад, аммо дар ракаъатҳои баъдӣ истода наметавонад, ракаъатҳои боқимондаро нишаста, рукуъро каме хам шуда ва саҷдаро ба шакли аслӣ анҷом медиҳад ва намозро тамом мекунад.
Шахсе, ки метавонад истода бошад ва рукуъ кунад, аммо наметавонад ба замин нишинад, метавонад намозро истода оғоз кунад ва баъд аз рукуъ саҷдаро болои курсӣ ё чизе монанди он нишаста бо ишора анҷом диҳад, ё тамоми намозро болои курсӣ нишаста бо ишора бихонад.
Шахс бояд ҳангоми ибодат ихлос ва самимият дошта бошад ва кӯшиш кунад, ки ибодатҳояшро бо риояи шартҳои зоҳирӣ ба ҷо оварад. Бемориҳои сабуки ҷисмонӣ, ки монеъи хондани намоз ба шакли аслӣ намешаванд, дар ин маврид узр ҳисоб намешаванд.
Аз тарафи дигар, намоз хондан болои курсӣ ё нишаста монеъи иштирок дар намози ҷамоат дар масҷид намешавад. Шахсоне, ки ба ин тарз намоз мехонанд, бояд ба сафф ҳамроҳ шаванд. Онҳо бояд курсиҳои худро дар хатти сафф нигоҳ доранд ва барои намозгузорони қафо монеъи саҷда нашаванд. Ҳамчунин, сохтани курсӣҳои собит дар масҷид ба тартиби сафф мувофиқ нест, зеро ин ҳолат монеъи ҳамроҳ шудан ба сафф мегардад ва бо одобу фарҳанги масҷид мувофиқат намекунад.
Сарчашма: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.