Вақти намозСавол: Оё шахси бемор метавонад рӯза гирад?
Ҷавоб: Агар рӯза гирифтан боиси вазнин шудани беморӣ ё дертар шифо ёфтани он гардад, гирифтанаш шарт нест [1]. Ҳатто агар шахс рӯза дошта бошаду чашмаш сахт дард кунад ё табаш баланд шавад, иҷозат аст рӯзаашро шиканад. Агар бемор чунон заиф шавад, ки ҳатто наметавонад намозро истода хонад, низ метавонад рӯзаашро шиканад [2]. Дар чунин ҳолат, ба таҷриба ё тавсияи духтури соҳибтаҷриба такя мекунанд. Пас аз шифо ёфтан, рӯзаҳои нагирифтаро қазо мекунад. Худованд дар Қуръон мефармояд:
فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ
«Пас ҳар кӣ аз шумо бемор ё дар сафар бошад, пас (рӯзаашро) дар рӯзҳои дигар адо кунад» [3].
Аммо дар моҳи Рамазон барои ҳар гуна беморӣ рӯза шикастан иҷозат нест. Баъзан рӯза гирифтан метавонад барои бемор фоида дошта бошад, зеро тибқи тадқиқотҳо рӯза барои баъзе бемориҳо шифо мебахшад [4].
Савол: Оё шахси пиронсол ё касе, ки бемории музмин дорад, метавонад рӯза нагирад?
Ҷавоб: Агар шахси пиронсол ё бемори музмин (ки умре бемор аст) ҳатто дар фасли дигар низ наметавонад рӯза гирад, рӯза гирифтан барояш шарт нест [5]. Барои онҳо қазо кардан низ воҷиб нест. Барояшон лозим аст, ки барои ҳар рӯзае, ки нагирифтаанд, як мискинро мисли фидяи рӯза (бо ду бор хӯрок — саҳар ва шом) таом диҳанд [6]. Дар ин бора Худованд мефармояд:
وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍۖ
«Ва бар касоне, ки (рӯза гирифтан) барояшон душвор аст (яъне пиронсолон ва беморони музмин), фидя — яъне як мискинро (бо ду бор хӯрок ё маблағи он) таом додан лозим аст» [7].
Ибни Аббос ин оятро ба шахси пиронсол ва зани пир, ки наметавонанд рӯза гиранд, тафсир кардааст [8].
Фидя — (ба ҳисоби миёна) ду бор хӯроки сер барои як шахс дар як рӯз [9]. Миқдори фидяро метавон баробар бо садақаи фитр ҳисоб кард. Фидяро метавон дар аввали моҳи Рамазон ё дар охири он дод [10].
Фидяи якчанд рӯзро метавон ба як шахс ё ба якчанд шахс тақсим кард. Ин садақаро ба камбизоатон, оилаҳои серфарзанди муҳтоҷ ва маъюбони ниёзманд медиҳанд. Агар шахс имкони додани фидяро надошта бошад, аз он низ озод мешавад ва аз Худованд омурзиш металабад [11].
Агар шахси бемор баъдан аз бемории музмин шифо ёбад ё шахси заиф қувват гирад, фидяе, ки додааст, бекор мешавад [12]. Яъне бояд рӯзаҳои нагирифтаро қазо кунад. Зеро барои фидя додан, беморӣ ё заифии шахс бояд то вафоташ идома ёбад [13].
Савол: Агар шахс ба диабет гирифтор бошаду натавонад рӯза гирад, чӣ бояд кард?
Ҷавоб: Беморӣ яке аз узрҳое аст, ки рӯза нагирифтанро иҷозат медиҳад. Имоми Насафӣ дар «Канзу ад-дақоиқ» навиштааст: «Агар аз вазнин шудани беморӣ тарсад, рӯзаашро шиканад» [14].
Аммо ин бемориҳоро ба ду гурӯҳ ҷудо мекунем:
Якум: Бемории муваққатӣ, ки шифо меёбад. Дар ин ҳолат рӯза шикастан мумкин аст. Баъд аз шифо рӯзаҳои қазошударо адо мекунад. Худованд дар сураи «Бақара», ояти 184 мефармояд: «Ва ҳар кӣ бемор ё мусофир бошаду рӯза нагирад, пас (рӯзаҳои қазошударо) дар рӯзҳои дигар адо кунад».
Дуюм: Бемории музмин, ки шахс наметавонад рӯза гирад. Дар ин ҳолат рӯза гирифтан шарт нест ва барои ҳар рӯз фидя медиҳад. Худованд дар идомаи ояти боло мефармояд: «Ва бар касоне, ки (рӯза гирифтан) барояшон душвор аст (яъне пиронсолон ва беморони музмин), фидя — яъне як мискинро таом додан лозим аст».
Аз китоби «Фатвоҳо оид ба рӯзаи Рамазон»
[1] «Радду ал-муҳтор», 3/403-404.
[2] «Ал-Фатаво ат-Татархония фил-фиқҳ ал-ҳанафӣ», 2/114.
[3] Сураи «Бақара», ояти 184.
[4] Абдулҳамид Маҳмуд Туҳмаз, «ал-фиқҳ ал-ҳанафӣ фи савбихи ал-ҷадид», 1/437.
[5] «Радду ал-муҳтор», 3/410. Абдулҳамид Маҳмуд Туҳмаз, «ал-фиқҳ ал-ҳанафӣ фи савбихи ал-ҷадид», 1/442.
[6] «Ал-Ҳидоя шарҳи бидая ал-мубтадӣ маъа шарҳи аллома Абдулҳай Лакнауӣ», 2/270. «Радду ал-муҳтор», 3/410.
[7] Сураи «Бақара», ояти 184.
[8] Ат-Таҳановӣ, «Иғлоу ас-сунан», 6/2891. Бухорӣ, №4505.
[9] «Фатаво ат-Тарахония», 2/117.
[10] «Радду ал-муҳтор», 2/427. «Ал-Баҳр ар-роиқ шарҳи канз ад-дақоиқ», 2/308.
[11] Абдулҳамид Маҳмуд Туҳмаз, «ал-фиқҳ ал-ҳанафӣ фи савбихи ал-ҷадид», 1/442-443.
[12] «Ал-Фатаво ал-ҳиндия», 1/227.
[13] «Ал-Ҳидоя шарҳи бидая ал-мубтадӣ маъа шарҳи аллома Абдулҳай Лакнауӣ», 2/270. «Радду ал-муҳтор», 3/410.
[14] «Канзу ад-дақоиқ», саҳ. 28.
Ин мавод бо кӯмаки зеҳни сунъӣ таҳия шуда, аз ҷониби муҳаррир тафтиш шудааст.