Doyduktan sonra yemek yemeye izin var mı?

Bir Müslümanın yediği ve içtiği şeylerin helal ve temiz olmasına büyük özen göstermesi gerekir. Şeriatın helal kıldıklarını yiyip, haram kıldıklarından uzak durmalı, şüpheli şeylerden de kaçınmalıdır. Çünkü haram yiyeceklerin hepsi insan sağlığına zararlıdır. Helal yiyeceklerin ise çoğu zararlı, azı faydalıdır. İmam Gazali şöyle der: "Haram, zehir gibidir; insanın dinine zarar verir. Helal ise ilaç gibidir; azı faydalı, çoğu zararlıdır" (İhya Ulumid-din, 1/236). Buna göre, yemek yemenin hükmü aşağıdaki durumlara göre değişir:

• Farz. Yani hayatta kalmak için gerekli miktarda yemek yemek. Onsuz insanın normal yaşaması zorlaşır. Eğer yemek yemeyip, su içmeyip ölürse günahkâr olur. Çünkü kendini tehlikeye atmış olur. Kur'an ayetine göre bu yasaklanmıştır.

  Allah Teâlâ: "Kendinizi kendi ellerinizle tehlikeye atmayın" buyurmuştur (Bakara suresi, 195. ayet).

• Müstehap (yani sevap kazanır). Bu, namazı tam kılmak ve orucu kolay tutmak için ilkinden biraz daha fazla yemek yemektir. Peygamberimiz (ona Allah'ın salât ve selamı olsun):

  "Allah katında güçlü mümin, zayıf müminden daha hayırlıdır" – buyurmuştur (Müslim, No: 2664).

  İbadetleri yerine getirmek için güç toplamak da ibadet sayılır.

• Mubah. Bu, vücudu güçlendirmek için doyuncaya kadar yemek yemektir. Bunun ne sevabı ne de günahı vardır. Ancak helal yemek de olsa, kıyamet günü bunun hesabı verilecektir. Peygamberimize (ona Allah'ın salât ve selamı olsun) bir tabak hurma getirildiğinde:

  "Bunun da hesabını vereceksiniz"

  buyurmuştur. Ömer (r.a.):

  "Bundan da mı sorguya çekileceğiz?"

  diye sorunca, Allah Resulü (ona Allah'ın salât ve selamı olsun):

  "Allah'a yemin ederim ki, canım O'nun elinde olan Allah'a andolsun, kıyamet günü sıcak ve soğuk suyu kullandığınız için de hesap vereceksiniz. Sadece avretinizi örten kumaş, açlığınızı gideren bir lokma ekmek ve susuzluğunuzu gideren su hariç" – buyurmuştur (Ahmed, No: 440).

• Haram. Bu, doymuşken üzerine tekrar yemek yemektir. Çünkü bu malı israf etmek, sağlığa zarar vermek anlamına gelir. Peygamberimiz (ona Allah'ın salât ve selamı olsun):

  "İnsan, midesi kadar kötü bir kabı doldurmamıştır. Eğer doldurmak gerekirse, üçte birini yemekle, üçte birini suyla ve üçte birini nefesle doldursun" (İbn Mace, No: 3349. Tirmizi, No: 2380) buyurmuştur.

  Yalnızca ertesi gün oruç tutmak niyetiyle güç toplamak veya misafirin rahatça yemesi için fazla yemek yemenin sakıncası yoktur. Çünkü misafiri üzmek, ona iyi davranmamak hem dini hem de insani açıdan hoş karşılanmaz (el-İhtiyar li Ta'lil el-Muhtar, 4/171).

Bu nedenle, doyduktan sonra tekrar yemek yemek caiz değildir. Ancak misafirin rahatça yemesi veya ertesi gün oruç için güç toplamak amacıyla fazla yemek yemenin hükmü ayrıdır.