Ev ipoteği almak caiz midir?

Ev, insanın temel ihtiyaçlarından biridir; tıpkı giyim, ev eşyası ve ulaşım gibi. Bazı insanlar evi aileden miras alır. Diğerleri ise kendi imkanlarıyla ev inşa eder ya da satın alır.

Günümüzde birçok kişi, ev sahibi olabilmek için kredi veya taksitli ödeme yöntemlerine başvurmaktadır. Çünkü sıradan bir insanın ev almak için büyük bir meblağ biriktirmesi kolay değildir ve devlet de çeşitli destek programları sunmaktadır.

Bununla birlikte, İslam’da faizli para alıp vermek kesin olarak haram kılınmıştır. Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulmuştur: <blockquote><p>«Allah alışverişi helal, faizi ise haram kıldı» (Bakara Suresi, 275).

Bu nedenle, klasik ipotek de caiz değildir. Ancak şunu bilmek gerekir ki, birçok İslam ülkesinde ve seküler ülkede şeriata uygun ipotek sistemleri geliştirilmiştir.

Günümüzde üç çeşit İslami ipotek uygulaması vardır: icâre (kiralama ve sonrasında satın alma), murabaha (vadeli satış) ve müşâraka (müşterek mülkiyet ve kâr paylaşımı).

• <p>Murabaha yönteminde banka, evi müşteri adına satın alır ve üzerine kâr ekleyerek vadeli olarak satar. Nihai fiyat baştan bellidir ve sabittir. Müşteri, taksitlerle ödeyerek evi bankadan satın alır.</p>

• <p>İcâre yönteminde banka, gayrimenkulü satın alır ve müşteriyle kira sözleşmesi yapar. Kira süresince tüm mülkiyet ve riskler bankaya aittir.</p>

• <p>Müşâraka yönteminde ise satıcı, müşteri ve banka üçlü bir anlaşma yapar. Kâr, önceden belirlenen oranlarda paylaşılır. Müşteri zamanla bankanın payını satın alarak mülkiyeti üzerine geçirir.</p>

Yukarıda belirtildiği gibi, İslami ipoteğin temel özelliği, evin fiyatına kâr eklenmesi fakat faiz eklenmemesidir. Kâr oranı, malın maliyeti ile satış fiyatı arasındaki fark olarak önceden belirlenir ve ipotek tamamen ödenene kadar sabit kalır. Ayrıca banka, müşteriyle ortak olur ve riskler paylaşılır. Bu sistemde tapu ve alım masraflarını da banka karşılar.

Ticari bankalardaki klasik ipotek uygulamasında ise, müşteri peşinatı kendisi öder. Kalan tutarı banka karşılar ve ev bankaya ipotek edilir. Banka, müşteriye faizli borç verir. Ayrıca, taksitler zamanında ödenmezse gecikme faizi uygulanır. Bu tür işlemler şeriat prensiplerine aykırıdır.

Hasan Amankul,

"Munara" Gazetesi, Sayı 11, 2020