İtikaf nasıl bir ibadettir?

İtikaf, Arapçada "bir yerde kalmak, bir şeyi sürekli yapmak, kendini bir yere kapatmak" anlamına gelir. Şeriattaki anlamı ise, ezan ve kamet okunan bir camide itikafa niyet ederek, oruçlu bir şekilde belirli bir süre orada kalmaktır.

İtikafın hükmü türüne göre farklılık gösterir:

• Vacip itikaf: Bir işi diliyle veya o işe başlamakla ya da bir şey olursa itikafa gireceğine dair adak (nezr) ile kendine vacip kılmak. Mesela, "Allah Teâlâ'nın rızası için bir veya daha fazla gün itikaf yapacağım" diyerek adanır.

Müekked sünnet itikaf: Ramazan ayının son on gününde itikafa girmek müekked sünnettir. Ancak bu kifaye sünnettir. Yani bir camide cemaatten bir kişi yerine getirirse, diğerlerinin üzerinden sorumluluk kalkar. Hz. Aişe'den gelen rivayette:

"Allah Resulü, Allah Teâlâ'nın rahmetine kavuşuncaya kadar Ramazan'ın son on gününde itikafta bulunurdu. Ondan sonra hanımları da bunu yaptı."

Müstehap itikaf: Bunun dışındaki zamanlarda itikaf yapmak müstehaptır. İtikafın rüknü camide oturmaktır, şartı ise oruç tutmaktır. Peygamberimiz (ona Allah'ın salât ve selamı olsun):

"İtikaf ancak oruçla olur."

Bu, vacip ve müekked sünnet itikaf için geçerlidir. Nezir ve sünnet itikaf en az bir gün olmalıdır. Çünkü oruç bir günden az olmaz. İtikafa bir gün niyet eden kişi, gündüz ve gecelerini de camide geçirmelidir. Müstehap itikafta ise kısa bir süre oturmak yeterlidir. Yani camiye namaz kılmak için girerken itikafa niyet ederse, camiden çıkana kadar itikaf yapmış sayılır.

Erkekler itikafı cemaatle namaz kılınan bir camide yaparsa, kadınlar evlerinde namaz kılmaya ayrılmış bir yerde itikafa girebilirler. Camide itikafa giren erkeklere hangi şartlar gerekiyorsa, evde itikafa giren kadınlara da aynı şartlar geçerlidir. İtikaf yapan kişi eşini öper, kucaklarsa veya itikafta bulunduğu yerden hiçbir mazeret olmadan bir saatten fazla çıkarsa, Ebu Hanife'nin görüşüne göre itikafı bozulur. İtikafa giren kişi camide yemek yiyebilir, uyuyabilir, güzel sözler söyleyebilir. Şer'i bir ihtiyaç (tuvalet, cünüplük nedeniyle gusül almak vb.) durumlarında camiden çıkmasına izin verilir.

İtikaf, ibadete yoğunlaşmak amacıyla yapılır. İtikafa girmek, nefsi terbiye etmenin en etkili yollarından biridir. Ayrıca itikafa giren kişi, Rabbine ibadet etmek için yalnız kalır. Böylece kişinin kalbi dünya işlerinden uzaklaşır ve ruhu huzur bulur. Ayrıca Ramazan'ın son on gününde itikafa girmek, Kadir Gecesi'ne denk gelme ihtimalini artırır. Hz. Aişe'den gelen rivayette:

"Peygamberimiz Ramazan'ın son on gününde gecelerini ibadetle geçirirdi. Ailesini namaza kaldırır, eşlerine yaklaşmazdı."

Ayrıca Allah Resulü (ona Allah'ın salât ve selamı olsun):

"Kadir Gecesi'ni Ramazan'ın son on gecesinde arayın."

Bu nedenle Müslümanlar, itikaf sırasında kötü söz söylemekten kaçınmalı, zamanlarını daha çok namaz kılmak, ilim öğrenmek, zikir yapmak, Kur'an okumak ve gece namazı ile değerlendirmeye özen göstermelidir.

Medet KURMAŞULI,

Kazakistan Müftülüğü Şeriat ve Fetva Dairesi Uzmanı

"İman" dergisi, No:3, 2024