VakitlerŞeriatımızda eşlerin birbirleri üzerinde hakları vardır. Bunlar, kadının kocası üzerindeki, kocanın karısı üzerindeki ve her ikisine ortak olan haklar olarak ayrılır.
Peygamberimiz (ona Allah’ın salât ve selâmı olsun) veda haccında şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz, kadınlarınızın sizin üzerinizde, sizin de kadınlarınızın üzerinde hakları vardır."
Bunlardan biri de mehrdir. Yani gelin, nikâh kıyılmadan önce kocasından mehr talep etme hakkına sahiptir.
İslam dinine göre erkeğin eşine mehr vermesi vaciptir. Ancak bu, nikâhın şartlarından değildir; yani mehr verilmeden kıyılan nikâh geçerli sayılır. Bu konuda Muhammed Ebu Zehra, "El-Ahvalü’ş-Şahsiyye" adlı eserinde şöyle der: "Mehr, kocanın üzerine borç olan ve kadının almaya hak kazandığı bir haktır. Evlilik akdinin bir hükmü veya sonucu olarak değerlendirilir. Nikâhın geçerli olmasının şartı değildir. Bu nedenle mehir belirtilmeden kıyılan nikâh da geçerlidir. Ancak nikâh kıyıldığı anda mehr verme yükümlülüğü doğar. Hatta eşler mehr vermemek üzere anlaşsalar bile, koca bunu vermek zorundadır."
Mehir, nikâh sırasında belirtilmesi sünnettir. Çünkü nikâh esnasında mehrin belirtilmesi nefse daha uygundur ve tartışmalardan uzak tutar. Mehrin nikâh sırasında veya daha sonra verilmesi, hatta taksitle ödenmesi de caizdir. Hanefi mezhebine göre mehir, mal veya para olarak verilmelidir. Sonradan anlaşmazlık çıkmaması için malın türü, değeri gibi özellikler net olarak belirlenmelidir.
Mehrin üst sınırı konusunda herhangi bir kısıtlama yoktur. Allah Teâlâ "Nisa" suresi 20. ayetinde şöyle buyurur:
"Onlardan birine yüklü bir mehir vermiş olsanız bile, ondan hiçbir şeyi geri almayın" buyurmuştur.
Mehrin en düşük miktarı ise Hanefi mezhebine göre on dirhemdir. Sahabe döneminde 10 dirhem bir altın dinara eşitti. Bir dinarın ağırlığı ise 4,25 gramdı.
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu mehrin en düşük miktarının 4,25 gram altın olarak hesaplanacağına dair fetva vermiştir. Mehrin değeri bu miktardan daha düşük belirlenirse, o miktara tamamlanması gerekir.
İslam kolaylık dinidir. Allah Teâlâ Müslümanların bu kolaylıktan faydalanmasını ister. Bu nedenle mehrin miktarı, erkeğin maddi imkânına ve ailenin sosyal durumuna göre belirlenmelidir. Çünkü mehir, kocayı borca sokacak kadar fazla veya gelinin gönlünü kıracak kadar az olmamalıdır. Mehir bir defada verilemiyorsa, bir kısmı peşin (mehr muaccel), kalanı ise daha sonra (mehr müeccel) verilebilir. İbn Hibbân'ın rivayet ettiği hadiste Peygamberimiz (ona Allah’ın salât ve selâmı olsun) şöyle buyurmuştur:
"Kadınların en hayırlısı, mehri en az olanıdır."
Medet KURMAŞULI,
"İman" dergisi, Sayı 1, 2023
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve editör tarafından gözden geçirilmiştir.