Mezhebe uymak farz mıdır?

"Mezhep" kelimesi yol, yöntem anlamına gelir. Şeriatta, belli usullerle Kur'an ve sünnetten çıkarılan hükümler ve görüşler bütününe mezhep denir. Günümüzde Ehl-i Sünnet ve'l-Cemaat'in dört mezhebi dünyada yaygındır. Bunlar Hanefi, Maliki, Şafii ve Hanbeli mezhepleridir.

Sonraki dönem (halef) alimleri, Müslümanların belli bir mezhebe uymasının vacip olduğunu söylemişlerdir. Çünkü her Müslümanın kendi başına Kur'an ve hadislerden doğrudan hüküm çıkarabilmesi mümkün değildir. Ayrıca herkes kendi bildiğiyle hareket ederse, toplumda sürekli tartışma ve anlaşmazlıklar eksik olmazdı.

Zafer Ahmed Usmani (Allah ona rahmet etsin), "İ'laü's-Sünen" adlı eserinde şöyle der: "Gerçekten de dört mezhep imamı hidayet üzeredir. Bir bölgede bu mezheplerden hangisi yaygınsa ve o mezhebin alimleri ile kitapları çoksa, içtihat edemeyecek (ayet ve hadislerden kendi başına hüküm çıkaramayacak) kimse için o mezhebe uymak vaciptir. Kendi bölgesinde yaygın olmayan ve alimleri az olan bir mezhebe uymak ise doğru değildir. Çünkü böyle bir durumda o mezhebin bütün hükümlerini öğrenmek mümkün olmaz. Bunu iyi bilmek gerekir."

Eğer bir bölgede tüm mezheplerin temsilcileri bulunuyor ve halk arasında tanınıyorsa, ayrıca o mezheplerin alimleri de yeterliyse, içtihat derecesine ulaşmamış birinin dilediği mezhebe uyması caiz olur."

Meşhur alim Abdülhay Leknevî, "Fetvalar Mecmuası" adlı eserinde Şah Veliyullah Dehlevî'nin şu sözünü aktarır: "Hindistan ve Maveraünnehir'de Şafii, Hanbeli ve Maliki mezhepleri yaygın değildir. Diğer mezheplerin kitapları da yeterince bulunmaz. Bu yüzden bu bölgelerde yaşayan ve içtihat derecesine ulaşmamış kimselerin Ebu Hanife mezhebine uyması vaciptir. Mekke ve Medine'de ise durum farklıdır. Çünkü orada tüm mezheplerin temsilcileri bulunur."

Kazakistan Müslümanları Dini İdaresi'ne bağlı tüm camilerde İmam-ı Azam Ebu Hanife (Allah ona rahmet etsin) mezhebine göre şeriat uygulanmakta ve buna göre amel edilmektedir. Ülkemizde kabul edilen son din yasasında da Kazakistan Müslümanlarının bu mezheple amel edeceği açıkça belirtilmiştir.

Hazırlayan: Hasan AMANKUL

"Minare" gazetesi, Sayı: 10, 2022