NİSAB MİKTARI NASIL BELİRLENİR?

Nisab kelimesi "miktar" anlamına gelir. Şeriatta nisab, "zekâtı farz kılan belirli bir zenginliğin en az miktarı" demektir. Bu miktar, malın türüne göre değişir. Hicri takvime göre, nisab miktarına ulaşan mal bir yıl boyunca kişinin mülkiyetinde kalırsa, o kişinin zekât vermesi farz olur. Zekâtı verilecek malın yılın başında ve sonunda nisab miktarını koruması gerekir.

Zekât verilen mal çeşitleri şunlardır: otlakta beslenen dört ayaklı hayvanlar (deve, sığır, koyun ve keçi, at), altın ve gümüş, ticaret malları ve değerli kâğıtlar, tarla ve bahçe ürünleri. Yılın yarısından fazlasını otlakta geçiren koyun, keçi, sığır, deve, at gibi evcil hayvanlardan zekât verilir.

Dört ayaklı hayvanların nisab miktarı ve ne kadar zekât verileceği hakkında bilgiler:

• Koyun ve keçinin nisabı – 40 baş. Eğer sayısı kırktan azsa, zekât farz değildir. 40-120 arasında – 1 koyun, 121-200 arasında – 2 koyun, 201-399 arasında – 3 koyun. Sonrasında her yüz baş için 1 koyun verilir. Yani 400'de 4 koyun, 500'de 5 koyun. Koyun ve keçi karışık olursa birlikte sayılır.

• Sığırın nisabı – 30 baş. Eğer sığır sayısı 30'dan azsa, zekât farz değildir. 30-39 arasında 1 dana (1 yaşında), 40-59 arasında 1 düve (2 yaşında), 60-69 arasında 2 dana, 70-79 arasında 1 dana ve 1 düve verilir. Yani 30'u geçip 60'a ulaşana kadar düveden başka bir şey verilmez. Sonrasında her on sığırda hesap değişir. Sığır, öküz, dana, düve, buzağı – hepsi birlikte sayılır.

• Devenin nisabı – 5 baş. Eğer deve sayısı beşten azsa, zekât farz değildir. 5-9 arasında – 1 koyun, 10-14 arasında – 2 koyun, 15-19 arasında – 3 koyun, 20-24 arasında – 4 koyun; 25-35 arasında bir yaşını geçmiş dişi deve (бинт мәхад), 36-45 arasında iki yaşını geçmiş dişi deve (бинт ләбун), 46-60 arasında üç yaşını geçmiş dişi deve (хиққа), 61-75 arasında dört yaşını geçmiş dişi deve (жәзаға), 76-90 arasında iki yaşını geçmiş 2 dişi deve (бинт ләбун), 91-120 arasında üç yaşını geçmiş 2 dişi deve (хиққа) verilir.

İmam Ebu Hanife'nin (Allah ona rahmet etsin) görüşüne göre, deve, sığır, koyun, keçi gibi atlardan da zekât verilir. Atlar, dişi veya erkek-dişi karışık olmalı ve toplam değeri nisab miktarına ulaşmalıdır. Sonra atların değeri para olarak hesaplanır ve bunun %2,5'i (1/40) zekât olarak verilir. Eğer atlar sadece erkekse, ayrıca binek, iş veya geçim için kullanılıyorsa ve yılın çoğunda evde yemle besleniyorsa, onlardan zekât verilmez. Hanefi mezhebinde zekât verilecek dört ayaklı hayvanların yerine değerleri de verilebilir. Zekât olarak verilecek hayvanın değeri, zekât verilen günün piyasa fiyatına göre belirlenir.

Para veya ticaret mallarının nisab miktarı belirlenirken, altın veya gümüşün nisabı esas alınır. Altının nisabı – 20 dinar. 1 dinar yaklaşık 4,25 gram, 20 dinar ise yaklaşık 85 gramdır. Gümüşün nisabı – 200 dirhem. 1 dirhem yaklaşık 2,975 gram, 200 dirhem ise yaklaşık 595 gramdır.

Topraktan elde edilen ürünlerden verilen zekâta uşur denir. Arapçada uşur "onda bir" anlamına gelir. Peygamberimiz (ona Allah'ın salât ve selâmı olsun) topraktan çıkan ürünlerden verilecek zekât miktarını şöyle açıklamıştır:

"Yağmur ve akarsu ile sulanan ekinlerin zekâtı onda bir, kovayla sulananların ise yirmide biridir."

Medet KURMAŞULI,

Kazakistan Müftülüğü Şeriat ve Fetva Dairesi Uzmanı

"İman" dergisi, No:12, 2023