Satranç ve tavla oynamak haram mı?

Satranç oynamanın hükmü, bunun kumar olup olmamasına doğrudan bağlıdır. Âlimler ise her türlü kumar oyununun haram olduğu konusunda ittifak etmişlerdir. Çünkü Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulmuştur:

«Sana içki ve kumar hakkında soruyorlar. De ki: 'İkisinde de büyük günah vardır. İnsanlara bazı faydaları da vardır; fakat günahları faydalarından daha büyüktür.'»

Bakara Suresi, 219. ayet

Hanefi mezhebinde satranç oynamak mekruh (hoş karşılanmayan, günah) sayılır. Meşhur fıkıh âlimi İmam Merginani (Allah ona rahmet etsin) "Hidaye" adlı eserinde şöyle der: "Satranç oynamak, tavla oynamak, on dört (Yahudiler tarafından oynanan bir oyun) ve her türlü oyun mekruhtur. Çünkü araya para girerse bu kumara dönüşür, para girmezse boş eğlence olur. Ayrıca bu oyunlar Allah'ı zikretmekten, cuma ve cemaat namazlarından alıkoyar. Peygamberimiz (Allah'ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) şöyle buyurmuştur:

«Seni Allah'ı zikretmekten alıkoyan her şey kumardır.»

Hidaye, 6/515-516

Ancak İmam Ebu Yusuf'un (Allah ona rahmet etsin) görüşüne göre satranç oynamak mubahtır, yani caizdir (Şerhu Fethü'l-Kadir, İbn Hümam, 8/498). Bunun birkaç delili vardır.

• Birincisi, satranç oynamanın haram olduğuna dair açık bir delil yoktur. Tavla oyununun haram olduğuna dair ise hadisler vardır. Peygamberimiz (Allah'ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) şöyle buyurmuştur:

«Tavla oynayan kişi elini domuzun eti ve kanına bulaştırmış gibidir.»

Buhari, Müslim

Bir başka hadiste ise: «Tavla oynayan kişi Allah'a ve Resulüne isyan etmiş olur.» denilmiştir.

İbn Mace

• İkincisi, İbn Abbas, Ebu Hureyre, İbn Sirin, Hişam bin Urve, Said bin Müseyyeb ve Said bin Cübeyr (Allah onlardan razı olsun) gibi sahabe ve tabiinden bazıları satrancın helal olduğunu söylemişlerdir.

• Üçüncüsü, satranç oynamak insanın düşünme ve hafıza yeteneğini geliştirir. Satranç oyununun caiz olması için İmam Ebu Yusuf şu şartları öne sürmüştür:

• Oyunun kumara dönüştürülmemesi;

• Zamanın boşa harcanmaması;

• Farz ibadetlerin aksatılmaması (Haşiyet İbn Abidin, 6/394).

Hasan AMANKUL,

"Minare" gazetesi, No:23, 2020