ZEKÂT ALMAYA KİMLER HAK SAHİBİDİR?

Şeriata göre, günlük hayatta temel ihtiyaçları ve borcundan fazla nisap miktarı mala sahip, akıl sağlığı yerinde ve ergenlik çağına ulaşmış her Müslüman için yılda bir kez zekât vermek farzdır. Zekât verilecek kimseler, Allah Teâlâ tarafından Kur’ân-ı Kerîm’de Tevbe Suresi’nin 60. ayetinde şöyle belirtilmiştir:

"Şüphesiz sadakalar (zekâtlar), fakirlere, miskinlere, zekât toplayanlara, kalpleri İslâm’a ısındırılacaklara, kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara verilir", – buyrulmuştur.

Ziyad bin Haris’ten (Allah ondan razı olsun) rivayet edilen bir hadiste, bir adamın Peygamberimizden (ona Allah’ın salât ve selâmı olsun) kendisine zekât vermesini istediği anlatılır. Bunun üzerine Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

"Allah Teâlâ, zekât konusunda ne peygamberin ne de başkasının hükmüne razı olmaz. Çünkü Kur’ân’da zekâtı alacak sekiz grup belirtilmiştir. Eğer sen bu sekiz gruptan biriysen, hakkını sana veririm."

Demek ki zekât sekiz gruba verilir. Bunlar; fakirler, miskinler, zekât toplamakla görevli olanlar, İslâm’a yeni girenler, özgürlüğü için çalışan köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmış kimselerdir.

Zekât, diğer din mensuplarına (yani Müslüman olmayanlara), zenginlere ve zenginlerin çocuklarına, anne-babaya, dede ve ninelere, alt soya (çocuklara, torunlara) ve eşlerin birbirine verilmez.

Genel olarak zekât (sadaka) öncelikle kardeşlere, ablaya ve kız kardeşe ve onların çocuklarına, baba tarafından amca ve halalara ve onların çocuklarına, dayı ve teyzeye ve onların çocuklarına, akrabalara, komşulara, iş arkadaşlarına ve aynı köyde veya şehirde yaşayanlara (eğer zekât almaya hakları varsa) verilmesi daha faziletlidir.

Sadaka ve zekât verirken, yukarıda belirtildiği gibi, öncelikle akrabalardan ve komşulardan başlanır. Eğer akrabalar ve komşular zekât almaya uygun değilse, o zaman ülkedeki fakirlere ve diğer zekât alabilecek kimselere verilmelidir. Zekâtı hiçbir sebep yokken başka bir yere göndermek mekruh sayılır. Ancak başka bir yerde zekâta muhtaç bir akrabası varsa veya benzeri durumlar söz konusuysa, zekâtı başka yere göndermeye izin verilir.

Medet KURMAŞULI,

Kazakistan Müslümanları Dini İdaresi Şeriat ve Fetva Bölümü Uzmanı

“İman” dergisi, No:12, 2023