«Aholi orasida "Kasallik yuqmaydi" degan hadisni qanday tushunamiz?»

Haqq elchisi (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): «Kasallik yuqmaydi, qushlarning uchib o‘tishi yomon alomat emas. Men har doim yaxshilikka yo‘ymoqni yaxshi ko‘raman», dedilar. Sahobalar: «Yaxshilikka yo‘yish nima?» deb so‘rashdi. Payg‘ambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): «Yaxshi so‘z», deb javob berdilar (Buxoriy, Muslim).

Jahiliyat davrida (Islomdan oldin) arablar «Kasalliklar o‘ziga xos kuch va qudratga ega. Bir organizmdan boshqasiga kasallik ana shu kuch yordamida o‘tadi», deb ishonishgan. Hozirgi kunda ham ko‘pchilik «Yuqumli kasalliklar boshqalarga yuqishi va tarqalishi ilmiy jihatdan isbotlangan» deb aytishi tabiiy.

Biroq ushbu hadisdа Payg‘ambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) musulmonning bu masalada diniy nuqtai nazari qanday bo‘lishi kerakligini tushuntirgan. Ya’ni bizning aqidamiz (diniy e’tiqodimiz)ga ko‘ra, bemorning kasalligi sog‘ odamga o‘z-o‘zidan yuqmaydi. Agar kasallik yuqsa ham, bu Alloh taoloning irodasi, ilmi, taqdiri va qarori bilan bo‘ladi. Yuqumli kasallikka chalingan odam bilan sog‘ odamning aralashuvi kasallik yuqishiga sabab bo‘ladi. Lekin biz, musulmonlar, qat’iy (100 foiz) kasallik yuqadi demaymiz, Alloh xohlasa yuqadi deymiz. Chunki hayotda yuqumli kasallik sog‘ odamlarga ta’sir qilmagan holatlar ham ko‘p uchraydi.

Islomdan oldin arab jamiyatida turli xil irim-sirimlarga ishonish keng tarqalgan edi. Masalan, arablar qushlarning uchishiga qarab yaxshi yoki yomon bashorat qilishgan. Biror ishni qilish yoki qilmaslikda ikkilanib turganda, qush uchirishgan. Agar qush o‘ng tomonga uchsa, ishni boshlashgan, chap tomonga uchsa, qilmagan. Agar qush to‘g‘ri uchsa, yana qayta uchirishgan. Islom dini bunday irimlarni inkor etdi.

Payg‘ambarimizning (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) hayotiy pozitsiyasi har doim yomonlikni o‘ylab, har narsadan cho‘chib, g‘am-tashvishga botib yurish emas, balki har qanday vaziyatda ham uni yaxshilikka yo‘yib, kelajakka umid bilan qarash edi. Payg‘ambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) «yaxshi so‘z» deganlari ham har doim yaxshi gapirib, oldinda faqat yaxshilik kutish bo‘lgan.

Yana bir hadisda Payg‘ambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): «Bemor odamni sog‘ odam oldiga olib kelmanglar», degan (Buxoriy). Bu gap tuyalar haqida aytilgan edi. Ya’ni Haqq elchisi (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) kasal tuyani olib kelib, sog‘ tuyaga qo‘shib suv ichirishdan qaytargan. Chunki sog‘ tuya ham kasal bo‘lib qolsa, egasi «kasallik yuqdi» deb afsuslanadi.

Bu mazmunda boshqa hadislar ham bor. Ulardan birida «kasallik yuqmaydi» desa, boshqasida «yuqumli kasallikdan ehtiyot bo‘lish kerak» degan mazmunda bayon qilinadi. Bu yerda «kasallik o‘z-o‘zidan yuqmaydi» e’tiqod masalasi ekani, «yuqumli kasallikdan ehtiyot bo‘lish» esa dinimizning talabi ekani ochiq ko‘rsatilgan. Islom dini har doim yuqumli kasallikdan ehtiyot choralarini ko‘rishni va balodan Alloh taologa sig‘inishni targ‘ib qiladi. Yuqumli kasalliklar haqida ma’lumotlar qadimdan ma’lum bo‘lgan. Shu o‘rinda «kasallik yuqishini» ilmiy jihatdan birinchi bo‘lib isbotlagan musulmon tabiblari bo‘lganini ham bilib qo‘yganimiz ma’qul.

O‘rta asr olimi Abu Ali ibn Sino (980-1037) o‘z asarlarida ayrim kasalliklar bemor odamdan yoki hayvonlardan yuqib, tez tarqalishini, bunga ko‘zga ko‘rinmas «miyazmalar» sabab bo‘lishini aytgan.

Mashhur nemis olimi Zigrid Xunkening «Allohning nuri Yevropani yoritdi» nomli kitobida: «1348 yilda andalusiyalik (hozirgi Ispaniya) davlat arbobi, tabib, Granada sultoni vaziri Ibn al-Xatib kasallik bemor odam orqali yuqishi va tarqalishi haqida ilmiy maqola yozgan. Kasallik yuqishi va uning xavflari, shuningdek, undan saqlanish yo‘llarini o‘ylab topgan. Shu orqali musulmonlar insoniyat uchun bebaho xizmat qilgan», deb yozilgan (275-276-betlar). O‘zbek allomasi O‘teyboydoq Tilaqobil o‘g‘lining (1397-1492) VI asrda yozgan «Shifokorlik bayoni» asarining qo‘lyozmasida ham kasallikning paydo bo‘lishi inson tanasiga chuvalchanglarning (ko‘zga ko‘rinadigan va ko‘rinmaydigan) kirib borishi bilan izohlangan.

Hasan AMANKUL

«Minara» gazetasi, № 6, 2020 yil