Namoz vaqtlariShariatga ko‘ra, ayol kishi eridan ajrashganidan yoki eri vafot etganidan so‘ng ma’lum bir muddat kutishi farz hisoblanadi. Bu davrda ayolga sovchi kelishi ham, turmushga chiqishi ham mumkin emas.
Qur’oni Karimda: “Ajrashgan ayollar (boshqa erkakka turmushga chiqmasdan oldin) uch hayz (hayz ko‘rish) muddatini kutishlari lozim”, – deb aytilgan (“Baqara” surasi, 228-oyat).
Hayz ko‘rmaydigan yoki yoshi o‘tib hayzi to‘xtagan ayollarning kutish muddati (idda) uch oy, homilador ayolniki esa tug‘ruq bilan yakunlanadi. Bu haqda Qur’oni Karimda shunday deyiladi:
“Ayollaringizdan hayzdan umidini uzganlar bo‘lsa, agar (ularning muddati haqida) shubhangiz bo‘lsa, ularning, shuningdek, hayz ko‘rmaganlarning iddalari – uch oy. Homilador ayollarning kutish muddati esa – bolalarini tug‘ilguniga qadar”, – deb aytilgan (“Taloq” surasi, 4-oyat).
Eri vafot etgan ayolning idda muddati – to‘rt oy o‘n kun. Bu haqda Qur’onda quyidagicha aytiladi:
“Orangizdan kimdir vafot etsa, ortida qolgan bevalari (turmushga chiqmay) to‘rt oy o‘n kun kutadilar” (“Baqara” surasi, 234-oyat).
O‘zbek urf-odatida ham, eri vafot etgan ayol yil o‘tmasdan turmushga chiqishi odobdan emas, deb qaraladi.
Kutish muddati davomida ayolning homilador yoki homilador emasligi aniqlanadi. Agar homilador bo‘lsa, nasab aralashmaydi. Shuningdek, ayol idda muddatini kutish orqali marhum eriga bo‘lgan hurmatini namoyon qiladi.
Nikohi o‘qilgan, biroq to‘shak qurmay, er-xotin bo‘lmagan (ya’ni jimo‘ qilinmagan) qiz yoki ayolga taloq berilgach, idda muddati kutish vojib emas. U idda kutmasdan boshqa erkakka turmushga chiqa oladi.
Xulosa qilib aytganda, ajrashgan ayolning shariatdagi kutish muddatlari quyidagicha:
Eri bilan ajrashgan yosh ayolning iddasi – uch hayz muddati.
Yoshi sababli hayzdan qolgan yoki boshqa sabab bilan hayz ko‘rmaydigan ayolning ajrashgandan keyingi kutish muddati – 3 oy.
Homiladorlikda ajrashgan ayolning kutish muddati – bolasi tug‘ilgunga qadar.
Eri vafot etgan ayolning idda muddati – 4 oy 10 kun.
Nikohi o‘qilgan, biroq to‘shak qurmagan ayolga taloq berilgach, idda muddati kutish vojib emas.
Shariat nuqtai nazaridan (huquqiy) ajrashgandan so‘ng ayollar kamida shu muddatni kutib, undan so‘ng boshqa erkakka turmushga chiqishlari mumkin. Agar ayol o‘z eriga qayta turmushga chiqmoqchi bo‘lsa va yarashib olishsa, bu muddatni kutmasdan ham nikoh o‘qitib, birga yashashlari mumkin. Lekin Alloh Taolo behuda sabablar bilan ajrashgan er-xotinlarni yoqtirmaydi. Shuning uchun musulmon er-xotinlar bir-birini hurmat qilib, kechirimli bo‘lishlari, bolalarning kelajagini o‘ylab, sabrli bo‘lishlari va oilani asrashga harakat qilishlari lozim.
Tayyorladi: Hasan AMANKUL
“Munara” gazetasi, №19, 2020 yil
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.