ALIMENT TO'LASHNING DINDAGI HUKMI QANDAY?

Aliment – bu bir inson uni olishga haqli bo'lgan boshqa bir kishiga pul yoki moddiy yordam ko'rsatishi majburiy bo'lgan mablag'. Alimentning eng ko'p tarqalgan turi – bolani boqish uchun to'lanadigan to'lovlardir. Shariatimizda "aliment" atamasi bo'lmagan bo'lsa-da, "nafaqa bilan ta'minlash" tushunchasi mavjud. Ya'ni, oilaning boshlig'i zimmasidagi kishilarni zarur narsalar (ovqat, dori-darmon, kiyim-kechak, uy-joy va boshqalar) bilan ta'minlash majburiyati bor.

Kichik yoshdagi bolalarning nafaqasi ma'lum yoshga yetguniga qadar otaning zimmasiga yuklanadi. Nafaqaga bolaning ovqati, kiyimi, kasal bo'lsa davolanishi kabi xarajatlar kiradi. Hatto bola balog'at yoshiga yetib, o'qiyotgani yoki nogironligi sababli ishlashga qodir bo'lmasa ham, ota uni nafaqasi bilan ta'minlashi shart. Qiz bola esa turmushga chiqquniga qadar otasi tomonidan boqiladi.

Ota ajrashib ketgan taqdirda ham, farzandi oldidagi mas'uliyat va majburiyatdan ozod bo'lmaydi. Iddat muddati tugaguniga qadar ayoliga, bolalari ma'lum yoshga yetguniga qadar esa ularga nafaqa berib turadi. Alloh taolo bu haqda shunday deydi:

«Bola emizayotgan onalarni ovqat va kiyim-kechak bilan jamiyat odatiga muvofiq yaxshi ta'minlash – bola otasining majburiyati. Hech kimga kuchidan tashqari majburiyat yuklanmaydi», – degan ("Baqara" surasi, 233-oyat).

Imom Ibn Munzir: «Otaning kichik bolalariga nafaqa berishi lozimligini barcha ulamolar bir ovozdan tasdiqlashgan. Chunki bola – insonning joni. O'zini oziqlantirishi lozim bo'lganidek, bolasini ham boqishi – uning zimmasidagi majburiyat», – degan.

Otaning ishlashga qodirligi bo'lsa, bolalarining nafaqasi uning zimmasida bo'ladi. Nafaqani har bir ota o'z imkoniyatiga qarab beradi. Alloh taolo Qur'onda shunday deydi:

«Keng imkoniyatli odam (qaramog'idagi ayol va bolalarga) imkoniyatiga qarab (ko'p) nafaqa bersin. Rizqi tor odam esa Alloh unga berganiga qarab nafaqa bersin», – degan ("Taloq" surasi, 7-oyat).

Har bir ota-ona farzand uchun mas'ul, farzand ularga omonat. Payg'ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin):

«Hammangiz ham mas'ulsiz, hammangiz zimmasidagilardan javobgarsiz. Rahbar – odamlarga mas'ul, zimmasidagilardan javobgar. Erkak – oilasiga mas'ul, zimmasidagilardan javobgar. Ayol – erining uyiga va bolasiga mas'ul, ulardan javobgar», – degan.

Shuning uchun ajrashgan taqdirda ham, otaning bolalarini boqib, tarbiyalashi (aliment to'lashi) va ularga yaxshi tarbiya berishi shariatga ko'ra majburiyatdir. Uni to'lamaslik, daromadini yashirib, kam miqdorda to'lash – gunoh hisoblanadi. Erkaklar bu gunohi uchun bu dunyoda ham, oxiratda ham javobgar bo'lishadi.

Medet QURMASHULI,

"Imon" jurnali, №2, 2023 yil